QNB Invest Odak - QNB Araştırma

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) son verileri, sanayi sektöründeki istihdam dinamiklerinde dikkat çekici bir tabloya işaret ediyor. Buna göre, sanayide ücretli çalışan sayısı son 14 ayın 13’ünde düşüş gösterdi. Aralık 2022’de görülen zirve seviyeden bu yana sektör, toplamda 247.990 kişilik istihdam kaybı yaşadı.

Bu trend, sanayi üretimi, yatırım iştahı ve şirketlerin kapasite kullanım stratejileri açısından önemli sinyaller barındırıyor.

Sanayi Sektöründe 247 Bin Kişilik Kaybın Anatomisi

Aralık 2022’de ulaşılmış olan istihdam zirvesi sonrasında sanayi sektöründe belirgin bir yavaşlama görülüyor.

Bu kaybın arkasında birkaç önemli faktör olabilir:

• Küresel talepteki zayıflama,
• İhracat siparişlerindeki dalgalanmalar,
• Yatırım planlarında ötelemeler,
• Firmaların maliyet optimizasyonu,
• Dijitalleşmenin hızlanması ve otomasyon yatırımları.

Bu faktörler, özellikle imalat sanayiinde istihdamın dönemsel olarak baskı altında kalmasına neden olmuş olabilir.

Diğer Sektörlerde Farklı Bir Fotoğraf: İnşaat, Ulaştırma ve Ticarette Artış

Sanayide istihdam kaybı yaşanırken, inşaat, ulaştırma ve ticaret sektörlerinde istihdam artışı gözlemlendi.

Bu ayrışmanın olası nedenleri:

• Konut ve altyapı yatırımlarındaki hızlanma,
• E-ticaret ve lojistik sektörlerindeki yüksek büyüme,
• Hizmet sektörünün genel toparlanma eğilimi,
• Bölgesel projeler ve büyük ölçekli taşımacılık yatırımları.

Ekonomide sektörler arası bu farklı eğilimler, iş gücünün talep dinamiklerinde yeniden dengelenme yaşandığını gösteriyor.

Sanayi İstihdamındaki Zayıflık Ne Anlama Geliyor?

Sanayide ücretli çalışan sayısının aralıksız düşmesi, birkaç açıdan kritik:

1. Üretim kapasitesinde temkinli duruş:
   Firmalar talep görünümünü yakından izliyor ve kapasite kullanımında ihtiyatlı davranıyor.
   
   
2. Yatırım iştahında yavaşlama:
   Özellikle küresel belirsizlikler, yatırım kararlarının ötelenmesine yol açmış olabilir.
   
   
3. Verimlilik odaklı dönüşüm:
   Dijitalleşme ve otomasyon, daha az iş gücüyle daha yüksek çıktı üretmeyi mümkün kılıyor.
   
   
4. İhracata bağlı sektörlerde dalgalanma:
   Avrupa başta olmak üzere dış pazarlardaki yavaşlama, üretim ve istihdamı etkiliyor.

Genel Ekonomik Görünüm Açısından Değerlendirme

Sanayi istihdamındaki düşüş tek başına olumsuz gibi görünse de ekonominin diğer alanlarında farklı bir eğilim görülüyor. İnşaat, ticaret ve ulaştırma gibi sektörlerde iş gücü artışı, talep kompozisyonunun değiştiğini ve hizmet ağırlıklı yapının güçlendiğini gösteriyor.

Sanayi İstihdamında Zayıflama Devam Ederken Ekonomi Yeniden Dengeleniyor

Sanayi sektöründe son 14 ayda görülen istihdam kayıpları, sektörün mevcut konjonktürde temkinli bir pozisyon aldığını gösteriyor. Buna karşın hizmet ve inşaat tarafındaki güçlü eğilim, toplam istihdamın desteklenmesini sağlıyor.

Önümüzdeki dönemde sanayi istihdamının seyri;

• küresel talepteki toparlanma,
• yatırım eğilimleri,
• teknoloji ve otomasyon yatırımlarının hızına bağlı olarak şekillenecek.

Türkiye’de finansal sistemin önemli bir parçası haline gelen katılım bankacılığı, 2025 yılında yeni bir eşiği geride bıraktı. Sektör, yıl boyunca gösterdiği güçlü performansla aktif büyüklüğünü %45 artırarak yaklaşık 4 trilyon TL seviyesine ulaştı. Toplanan fonlarda da dikkat çekici bir artış görüldü ve hacim 2,5 trilyon TL’ye çıktı.

2025’te %45 Aktif Büyümesi: Sektörde Rekor Hız

Katılım bankacılığı bu yıl, hem reel sektör finansmanı hem de bireysel müşteri tabanındaki genişleme sayesinde yüksek bir ivme yakaladı.

Aktif büyüklüğün %45 artarak 4 trilyon TL’ye ulaşması:

• Finansal ürün çeşitliliğinin artması,
• Dijitalleşmenin hızlanması,
• Sektörün düzenleyici çerçevede desteklenmesi,
• Tasarruf yöneliminde faizsiz finans araçlarına artan ilgi gibi faktörlerle birlikte değerlendirilebilir.

Katılım finans modelinin sürdürülebilir büyüme potansiyeli, 2025 yılında sektörün finansal sistemdeki görünürlüğünü bir üst seviyeye taşımış durumda.

Toplanan Fonlar 2,5 Trilyon TL’ye Çıktı

Toplanan fon büyüklüğünün 2,5 trilyon TL seviyesine ulaşması, tasarruf sahiplerinin katılım bankalarına yönelimindeki artışı net şekilde ortaya koyuyor.

Bu artışta:

• Kâr payı dağıtım oranlarının rekabetçi seviyelerde olması,
• Katılım finans ürünlerinin daha fazla tanınması,
• Kurumsal ve bireysel tarafta yatırım eğiliminin güçlenmesi etkili oldu.

Bunun yanında dijital kanallar üzerinden hesap açılışı, altın-gümüş gibi katılım uyumlu varlıklara yatırım imkânlarının yaygınlaşması da fon büyümesini destekledi.

Katılım Bankacılığı Neden Büyüyor?

Sektörün güçlü performansının arkasında birkaç yapısal dinamik öne çıkıyor:

• Faizsiz finans prensiplerine olan talep artıyor.
  Hem tasarruf sahipleri hem de reel sektör tarafında etik finans modellerine yönelim yükseliyor.
  
  
• Devlet destekli projeler ve teşvikler sektörü besliyor.
  Yeni düzenlemeler, segmentteki rekabeti artırıyor.
  
  
• Dijital dönüşüm müşteri deneyimini güçlendirdi.
  Mobil şubeler, anlık işlem altyapıları ve dijital yatırım ürünleri kullanıcı tabanını genişletti.
  
  
• Kurumsal finansmanda pay büyüyor.
  Özellikle KOBİ’ler tarafında katılım bankacılığının finansman modelleri öne çıkmaya devam ediyor.

Finansal Sistem Açısından Ne İfade Ediyor?

Katılım bankacılığı artık Türkiye finansal sisteminde çift haneli pazar payına sahip olma eşiğine yaklaşmış durumda. 4 trilyon TL’lik aktif büyüklük:

• Finansal çeşitliliğin arttığını,
• Tasarruf kanallarının zenginleştiğini,
• Fonlama tarafında daha dengeli bir mimariye doğru ilerleme olduğunu gösteriyor.

Sektörün büyümesi, finansal kapsayıcılık ve yatırım ekosisteminin genişlemesi açısından da önemli bir kazanım sunuyor.

Katılım Bankacılığında Yükseliş Devam Ediyor

2025 verileri, katılım bankacılığının hem ölçek hem de finansal etki açısından güçlü bir büyüme patikasında ilerlediğini ortaya koyuyor.
Aktif büyüklüğünün 4 trilyon TL’ye ulaşması ve fon hacminin 2,5 trilyon TL seviyesine çıkması, sektörün hem istikrar hem de penetrasyon açısından tarihi bir seviyeye geldiğinin göstergesi.

Önümüzdeki dönemde dijitalleşme, sürdürülebilir finansman modelleri ve reel sektör odaklı çözümler sektör büyümesinin ana eksenini belirlemeye devam edecek.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Kasım ayına ilişkin 12 ay sonrası enflasyon beklentilerini açıkladı. Sonuçlar, farklı ekonomik aktörlerin enflasyon görünümüne dair yaklaşımlarında belirgin ayrışmalar olduğunu ortaya koyuyor. Piyasa katılımcılarında yukarı yönlü güncelleme dikkat çekerken, reel sektör ve hanehalkı beklentilerinde daha sınırlı bir iyileşme görülüyor.

Piyasa Katılımcıları Anketinde Beklenti %23,49 Seviyesine Yükseldi

Kasım itibarıyla piyasa profesyonellerinin 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentisi %23,49 seviyesine çıktı. Bu artış, maliyet baskılarının tam olarak dağılmadığına, küresel emtia fiyatlarındaki dalgalanmanın ve kur oynaklığının fiyatlama davranışlarını etkilediğine işaret ediyor.

Para politikasındaki sıkı duruşun etkilerinin piyasa fiyatlamalarına yavaş yavaş yansıdığı görülse de, katılımcıların temkinli bir duruş benimsediği net şekilde anlaşılıyor.

Reel Sektör Beklentisi %35,70 Seviyesine Geriledi

Reel sektörün beklentisi Kasım ayında %35,70 seviyesine geriledi. Bu düşüş, özellikle girdi maliyetlerindeki stabilizasyon, üretim zincirindeki normalleşme ve talep koşullarındaki dengelenmenin etkisiyle açıklanabilir.

Firmaların fiyatlama davranışlarında daha ılımlı bir eğilim oluştuğu görülüyor. Reel sektörün diğer gruplara kıyasla daha yüksek bir tahmin sunması, enflasyonun üretim tarafında hâlen güçlü şekilde hissedildiğini gösterse de, aşağı yönlü kırılmanın başlaması önemli bir sinyal.

Hanehalkı Beklentisi %52,24 Seviyesine Geriledi

Hanehalkının 12 ay sonrası enflasyon beklentisi %52,24 seviyesine geriledi. Oran hâlâ yüksek olsa da, geçmiş aylara kıyasla ölçülü bir düşüş dikkat çekiyor.

Hanehalkının beklentilerinde gerileme yaratabilecek etkenler:

• Fiyat artış hızının son aylarda yavaşlaması,
• Baz etkisinin belirginleşmesi,
• Gıda ve kira gibi duyarlılığı yüksek kalemlerde göreceli stabilizasyon,
• TCMB’nin sıkılaştırıcı politikalarının kamuoyunda daha fazla görünür hale gelmesi.

Her şeye rağmen hanehalkı beklentilerinin diğer aktörlere kıyasla çok daha yüksek olması, tüketici tarafında fiyat artışlarının halen güçlü hissedildiğini gösteriyor.

Hanehalkının Bir Bölümü İyimser: %24,83 "Enflasyon Düşer" Dedi

Kasım ayında hanehalkının %24,83’ü gelecek 12 ayda enflasyonun düşeceğini beklediğini bildirdi. Bu oran, tüketici tarafında kademeli bir iyimserlik oluşmaya başladığını gösteriyor.

Fiyat artış hızının gerilemesi, kredi koşullarındaki sıkılaşma ve talep soğuması gibi unsurlar beklentilerin yönünü aşağı çekmeye başlamış durumda.

Beklentiler Arasında Ayrışma Var

Kasım ayı verileri, enflasyon beklentilerinin henüz tam anlamıyla bütünleşmediğini gösteriyor. Piyasa katılımcılarının beklentileri yukarı yönlü güncellenirken, reel sektör ve hanehalkı tarafında daha sınırlı bir düşüş eğilimi dikkat çekiyor.

Bu ayrışma şu mesajı veriyor:

• Üretim tarafında maliyet baskıları hâlâ güçlü,
• Tüketici tarafında enflasyon algısı yüksek ve yapışkan,
• Finansal piyasalarda ise orta vadede temkinli bir iyileşme beklentisi oluşmaya başlıyor.

Para politikasının sıkı duruşunun yılın geri kalanında daha etkili yansıması, beklentiler arasındaki bu farklılıkları giderek azaltabilir.

Beklentilerde Kademeli ve Temkinli Bir Normalleşme

Kasım ayı görünümü, enflasyon beklentilerinin yavaş ama istikrarlı bir şekilde dengelenmeye başladığına işaret ediyor.
Piyasa tarafında yukarı yönlü risk algısı korunurken, reel sektör ve hanehalkı tarafında enflasyonun düşeceğine ilişkin zayıf ama belirgin bir beklenti değişimi gözlemleniyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Dijital Türk Lirası Projesi’nin ikinci fazına ilişkin ilerleme raporunu yayımladı. Raporda, hem teknolojik altyapı hem de hukuki ve iktisadi çerçevede yürütülen çalışmaların aralıksız devam ettiği vurgulandı. Bu aşamada özellikle finansal sistem üzerindeki muhtemel etkileri ölçmek amacıyla simülasyon çalışmalarına odaklanılmış durumda.

Dijital TL projesi, Türkiye’nin ödeme sistemlerini daha hızlı, güvenli ve dijital çağın ihtiyaçlarına uyumlu hale getirmeyi amaçlayan kritik bir dönüşüm adımı olarak görülüyor.

Dijital Türk Lirası Nedir?

Dijital TL, Merkez Bankası tarafından çıkarılan, fiziksel banknotların dijital muadili niteliğinde bir merkez bankası dijital parasıdır (CBDC). Temel hedefler:

• Ödeme sistemlerinde hız,
• Daha düşük işlem maliyetleri,
• Daha yüksek güvenlik,
• Finansal kapsayıcılığın artırılması.

Dijital TL, blockchain benzeri dağıtık defter teknolojilerinin (DLT) kullanımına açık bir mimariyle tasarlanıyor.

2. Fazda Ne Yapılıyor? Simülasyon Çalışmaları Devrede

İkinci fazın odak noktası, Dijital TL’nin finansal sistem dinamikleri üzerindeki etkilerini simüle etmek. Bu kapsamda:

• Bankalar arası ödeme akışları,
• Dijital TL’nin likidite yönetimine etkisi,
• Para politikası aktarım mekanizmaları,
• Dijital para kullanımının finansal istikrara etkileri gibi başlıklar analiz ediliyor.

Bu simülasyonlar, ilerleyen aşamalarda gerçek kullanıcı testleri ve pilot uygulamalara geçişte kritik rol üstlenecek.

Teknolojik Altyapı Çalışmaları Devam Ediyor

Rapora göre teknoloji tarafında:

• Dağıtık defter yapıları,
• İzinli ağ mimarileri,
• Merkezi ve hibrit modeller,
• Akıllı kontrat tabanlı kullanım senaryoları gibi konular üzerinde çalışmalar sürüyor.

TCMB, dijital para mimarisinin hem yüksek güvenlik hem de ölçeklenebilirlik sunmasına özel önem veriyor.

Hukuki ve Ekonomik Çerçeve Çalışmaları Sürmekte

Dijital bir para biriminin kullanılabilmesi için yalnızca teknoloji yeterli değil; hukuki zemin de en az teknik altyapı kadar kritik. Bu kapsamda:

• Dijital paranın yasal para statüsü,
• Kullanıcı gizliliği ve veri güvenliği,
• Merkezi bankanın rolü,
• Finansal kuruluşların sorumlulukları üzerine kapsamlı düzenleme çalışmaları yürütülüyor.

Ekonomik açıdan ise Dijital TL’nin:

• Para arzı,
• Bankacılık sistemi,
• Ödeme alışkanlıkları üzerinde yaratacağı yapısal etkiler analiz ediliyor.

Neden Önemli? Türkiye'nin Dijital Ekonomi Hedefinin Bir Parçası

Dijital Türk Lirası Projesi, Türkiye’nin finansal sisteminin geleceği açısından stratejik öneme sahip.
Projenin ikinci fazında yapılan simülasyon çalışmaları:

• Daha güvenli ödeme sistemleri
• Hızlı dijital adaptasyon
• Finansal kapsayıcılık
• Para politikasında daha etkin aktarım gibi alanlarda Türkiye’ye önemli kazanımlar sağlayabilir.

Dijital TL Yolculuğunda Kritik Bir Aşama Tamamlanıyor

Simülasyonların devreye girmesiyle, Dijital TL projesi Ar-Ge sürecinden test aşamasına doğru ilerliyor.
Teknolojik, hukuki ve iktisadi boyutlarda eş zamanlı yürütülen çalışmalar, Türkiye’nin gelecekte merkez bankası dijital parası kullanan ülkeler arasında yer alma hedefini güçlendiriyor.

Dijital TL'nin ilerleyen fazlarında pilot uygulamalar, kullanıcı testleri ve sektörel adaptasyon süreçlerinin hız kazanması bekleniyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Dijital Türk Lirası Projesi’nin ikinci fazına ilişkin ilerleme raporunu yayımladı. Raporda, hem teknolojik altyapı hem de hukuki ve iktisadi çerçevede yürütülen çalışmaların aralıksız devam ettiği vurgulandı. Bu aşamada özellikle finansal sistem üzerindeki muhtemel etkileri ölçmek amacıyla simülasyon çalışmalarına odaklanılmış durumda.

Dijital TL projesi, Türkiye’nin ödeme sistemlerini daha hızlı, güvenli ve dijital çağın ihtiyaçlarına uyumlu hale getirmeyi amaçlayan kritik bir dönüşüm adımı olarak görülüyor.

Dijital Türk Lirası Nedir?

Dijital TL, Merkez Bankası tarafından çıkarılan, fiziksel banknotların dijital muadili niteliğinde bir merkez bankası dijital parasıdır (CBDC). Temel hedefler:

• Ödeme sistemlerinde hız,
• Daha düşük işlem maliyetleri,
• Daha yüksek güvenlik,
• Finansal kapsayıcılığın artırılması.

Dijital TL, blockchain benzeri dağıtık defter teknolojilerinin (DLT) kullanımına açık bir mimariyle tasarlanıyor.

2. Fazda Ne Yapılıyor? Simülasyon Çalışmaları Devrede

İkinci fazın odak noktası, Dijital TL’nin finansal sistem dinamikleri üzerindeki etkilerini simüle etmek. Bu kapsamda:

• Bankalar arası ödeme akışları,
• Dijital TL’nin likidite yönetimine etkisi,
• Para politikası aktarım mekanizmaları,
• Dijital para kullanımının finansal istikrara etkileri gibi başlıklar analiz ediliyor.

Bu simülasyonlar, ilerleyen aşamalarda gerçek kullanıcı testleri ve pilot uygulamalara geçişte kritik rol üstlenecek.

Teknolojik Altyapı Çalışmaları Devam Ediyor

Rapora göre teknoloji tarafında:

• Dağıtık defter yapıları,
• İzinli ağ mimarileri,
• Merkezi ve hibrit modeller,
• Akıllı kontrat tabanlı kullanım senaryoları gibi konular üzerinde çalışmalar sürüyor.

TCMB, dijital para mimarisinin hem yüksek güvenlik hem de ölçeklenebilirlik sunmasına özel önem veriyor.

Hukuki ve Ekonomik Çerçeve Çalışmaları Sürmekte

Dijital bir para biriminin kullanılabilmesi için yalnızca teknoloji yeterli değil; hukuki zemin de en az teknik altyapı kadar kritik. Bu kapsamda:

• Dijital paranın yasal para statüsü,
• Kullanıcı gizliliği ve veri güvenliği,
• Merkezi bankanın rolü,
• Finansal kuruluşların sorumlulukları üzerine kapsamlı düzenleme çalışmaları yürütülüyor.

Ekonomik açıdan ise Dijital TL’nin:

• Para arzı,
• Bankacılık sistemi,
• Ödeme alışkanlıkları üzerinde yaratacağı yapısal etkiler analiz ediliyor.

Neden Önemli? Türkiye'nin Dijital Ekonomi Hedefinin Bir Parçası

Dijital Türk Lirası Projesi, Türkiye’nin finansal sisteminin geleceği açısından stratejik öneme sahip.
Projenin ikinci fazında yapılan simülasyon çalışmaları:

• Daha güvenli ödeme sistemleri
• Hızlı dijital adaptasyon
• Finansal kapsayıcılık
• Para politikasında daha etkin aktarım gibi alanlarda Türkiye’ye önemli kazanımlar sağlayabilir.

Dijital TL Yolculuğunda Kritik Bir Aşama Tamamlanıyor

Simülasyonların devreye girmesiyle, Dijital TL projesi Ar-Ge sürecinden test aşamasına doğru ilerliyor.
Teknolojik, hukuki ve iktisadi boyutlarda eş zamanlı yürütülen çalışmalar, Türkiye’nin gelecekte merkez bankası dijital parası kullanan ülkeler arasında yer alma hedefini güçlendiriyor.

Dijital TL'nin ilerleyen fazlarında pilot uygulamalar, kullanıcı testleri ve sektörel adaptasyon süreçlerinin hız kazanması bekleniyor.