QNB Invest Odak - QNB Araştırma

2020 Pandemisi

2020 sonrası küresel petrol piyasası, klasik dalgalanma döngülerinin ötesinde, çok katmanlı ve yapısal bir krizle karşı karşıya kaldı. COVID-19 pandemisi sırasında dünya genelinde ekonomik faaliyetler hızla durdu ve petrol talebi sert bir şekilde düştü.

Bu süreçte West Texas Intermediate (WTI) gibi petrol türlerinin vadeli kontratları, bazı dönemlerde negatif fiyatlarla işlem görerek piyasada tarihe geçecek anomalilere yol açtı.

Talep tekrar toparlanmaya başladığında, arz tarafı aynı hızla cevap veremedi. Bunun başlıca nedeni, pandemi döneminde düşük yatırım yapılması ve mevcut üretim kapasitesinin sınırlı olmasıydı.

Sonuç olarak, kısa vadeli petrol arzı oldukça esnek olmayan bir yapıya sahip oldu ve fiyatlar hızlı dalgalanmalar göstermeye başladı.

2022 Rusya Ukrayna Savaşı

2022’de Rusya-Ukrayna savaşının başlamasıyla petrol piyasası farklı bir boyuta taşındı. Savaş, sadece fiziksel petrol arzını etkilemekle kalmadı; aynı zamanda fiyat oluşum mekanizmasını da dönüştürdü.

Rusya’ya uygulanan yaptırımlar, petrol ticaretinde bölünmelere yol açtı ve farklı petrol türleri arasında kalıcı fiyat farkları oluştu. Bu süreçte artan belirsizlik ve riskten kaçınma davranışı, petrol fiyatlarına yüksek bir jeopolitik risk primi ekledi. Yani fiyatlar artık sadece arz ve talep dengesiyle değil, yatırımcıların beklentileri ve küresel belirsizliklerle şekillenmeye başladı.

Arz tarafında OPEC+ ülkelerinin stratejisi de kriz üzerinde önemli bir etki yarattı. Suudi Arabistan ve Rusya liderliğinde, üretim kısıtlamalarıyla piyasadaki petrol miktarını sınırladı.

Bu yaklaşım, fiyatların kısa vadede ani düşüşlere karşı daha dirençli olmasını sağladı ve petrol piyasasını klasik rekabetçi piyasa modelinden uzaklaştırarak, fiyatların daha çok birkaç büyük oyuncu tarafından belirlendiği bir yapıya yaklaştırdı. Arzın sınırlı olması, marjinal fiyatları yukarı çekerek piyasa dengesini değiştirdi.

2026 Petrol Krizi

2026 itibarıyla krizin yeni evresi, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimler üzerine odaklandı. Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarında risklerin artması, küresel petrol arzının önemli bir kısmını tehdit etti ve piyasada ani fiyat sıçramalarına yol açtı.

Bu gelişmeler, petrolün artık sadece bir enerji kaynağı değil, stratejik bir varlık olarak da değerlendirildiğini gösterdi. Bu sürecin merkezinde yer alan İran, ABD ve İsrail arasındaki çok katmanlı gerilim, doğrudan üretimden ziyade enerji arzının güvenliği üzerinden küresel piyasaları etkiledi.

Krizin başlangıcı, ani bir fiziksel arz kesintisinden değil; uzun süredir biriken bölgesel kırılganlıkların, karşılıklı askeri hamleler ve sertleşen politik söylemlerle görünür hale gelmesinden kaynaklandı. Krizin merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı üzerinden günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol taşınması, buradaki en küçük tehdidin bile küresel fiyatları doğrudan etkilemesine neden oldu.

Bu süreçte petrol fiyatları son derece oynak bir seyir izledi. Gerilimin tırmandığı dönemlerde Brent Petrol 60 Amerikan Doları seviyelerinden 110-120 Amerikan Doları bandına yükseldi. Günlük fiyat değişimlerinin %8-10’a ulaşması, piyasanın fiziksel arzdan çok jeopolitik riskleri fiyatladığını göstermekte. Ayrıca tanker sigorta maliyetlerindeki %50’ye varan artış ve lojistik aksaklıklar, varil başına birkaç Amerikan Dolarlık ek maliyet yaratarak fiyatların yüksek kalmasına katkı sağladı.

Enerji dönüşümü de kriz üzerinde uzun vadeli etkiler yaratıyor. Yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinde petrol sektörüne yapılan yatırımlar azaldı. Bu durum, gelecekte arzın kısıtlı kalmasına ve fiyatların yüksek seviyelerde seyretmesine yol açabilir. Özellikle kısa vadede talebin güçlü kalması, “yatırım açığı” sorununu derinleştiriyor. Petrol piyasasında kronik arz sıkışıklığı ve yüksek fiyat riski bu nedenle yapısal bir sorun hâline geldi.

Hürmüz Boğazı Petrol için Neden Kritik?

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan dar bir su yolu olmasına rağmen, küresel enerji arz güvenliği açısından kritik bir boğaz niteliği taşımakta. Boğaz, dünyanın en yoğun ve riskli deniz taşımacılığı hatlarından birini oluşturmakta. Hürmüz Boğazı’ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşınıyor. Bu miktar, küresel petrol tüketiminin yaklaşık %20’sine ve deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık %30’una karşılık gelmekte.

Başta Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak olmak üzere Körfez ülkelerinden çıkarılan hidrokarbon kaynakları bu güzergâh üzerinden küresel pazarlara ulaşıyor. Aynı zamanda dünyanın önde gelen sıvılaştırılmış doğalgaz ihracatçılarından Katar’ın LNG sevkiyatının büyük bölümü de bu boğazdan geçmekte olup, küresel LNG ticaretinin yaklaşık %20’si bu dar su yoluna bağımlı.

Bu yoğun enerji akışı, Hürmüz Boğazı’nı yalnızca petrol ve doğalgaz ticareti açısından değil, aynı zamanda küresel ekonomik istikrar açısından da vazgeçilmez kılmakta. Yıllık yüz milyarlarca dolarlık enerji ticaretine aracılık eden bu geçit, aynı zamanda gübre, gıda, ilaç ve sanayi ürünlerinin taşınmasında da önemli bir lojistik hat işlevi görüyor. Boğazda yaşanabilecek herhangi bir kesinti veya güvenlik sorunu, enerji fiyatlarında ani yükselişlere, tedarik zincirlerinde aksamalara ve küresel ölçekte ekonomik dalgalanmalara yol açabilecek potansiyele sahip.

İtalya’da Anayasa Değişikliği Referandumu: Sonuçlar ve Piyasa Göstergeleri

İtalya’da 22-23 Mart tarihlerinde anayasa değişikliği referandumu gerçekleştirildi. Referandum, Giorgia Meloni liderliğindeki hükümet tarafından hazırlanan ve yargı sistemine yönelik düzenlemeler içeren reform paketinin oylanması amacıyla düzenlendi.

Resmî sonuçlara göre referanduma katılım oranı %58,9 olarak gerçekleşti. Oyların %53,7’si “Hayır”, %46,2’si ise “Evet” yönünde oldu. Bu sonuç doğrultusunda anayasa değişikliği teklifi kabul edilmedi.

Referandumun Kapsamı Nedir?

Oylamaya sunulan reform paketi, yargı sisteminin kurumsal yapısında değişiklik öngören düzenlemeler içermekte. Bu kapsamda:

• Hâkimler ile savcıların kariyer yollarının ayrılması planlandı.
• Yüksek Yargı Kurulu yapısının iki ayrı kuruma bölünmesi öngörüldü.
• Disiplin süreçlerini yürütmek üzere yeni bir yüksek disiplin mahkemesi kurulması teklif edildi.
• CSM üyelerinin belirlenmesinde mevcut seçim yöntemine ek olarak kura sistemi ve parlamenter listelerden atama modeli önerildi.
  
  

Referandum sonucunda söz konusu düzenlemeler yürürlüğe girmedi ve mevcut yargı sistemi korundu.

Piyasa Göstergeleri Üzerindeki Etkiler

Referandum sonuçlarının ardından finansal piyasalarda sınırlı düzeyde dalgalanmalar gözlemlendi. İlk piyasa verileri çerçevesinde:

• Financial Times Milano Borsa Endeksi kısa vadeli dalgalanmalar gösterdi.
• Avro, başlıca para birimleri karşısında sınırlı bir değer değişimi sergiledi.
• İtalya’nın devlet tahvili getirilerinde kısa vadeli oynaklık kaydedildi.
  
  

Hisse Senetleri ve Endeksler

• Avrupa genelinde hisse senetleri referandum sonuçlarının açıklanmasının ardından dalgalı bir seyir izledi; pazartesi günü bazı Avrupa endeksleri toparlanma eğilimi gösterdi.
• İtalya özelinde, referandumun sonuçları piyasa tarafından genellikle siyasi belirsizlik artışı olarak algılandı ve bazı yatırımcılar riskli varlıklardan kısmi çıkışlara gitti; Avrupa hisse endeksleri genelinde önceki düşüşlerin ardından toparlanma gözlemlense de risk iştahının temkinli olduğu belirtildi.
  
  

Tahvil Piyasası ve Getiriler

• İtalya’nın devlet tahvil getirilerinde kısa vadeli oynaklık kaydedildiği piyasa verilerinde yer aldı.
• Avrupa ve İtalya tahvil piyasalarında piyasa katılımcılarının risk iştahına bağlı olarak spread (getiri farkı) genişlemesi olasılığı, yatırımcı tarafından izlendi.
  
  

 Risk Algısı ve Yatırımcı Davranışı

Siyasi sonuçların beklenenden farklı çıkması yatırımcı risk algısını etkiledi ve kısa vadede riskli varlıklardan kısmi uzaklaşma eğilimini tetikledi. Buna karşın küresel risk ortamı ve enerji/jeopolitik gündem piyasalar üzerinde daha geniş bir etki kaynağı olarak öne çıktı.

Referandum sonuçları, Avro Bölgesi içinde siyasi belirsizlik faktörü olarak izlenirken, piyasalarda önceden fiyatlanmış riskler nedeniyle sert bir şok yaratmadı. Yatırımcılar referandum öncesinde önemli siyasi riskler olasılığını dikkate alarak pozisyon aldı.

Borsa İstanbul’da dikkat çeken bir gelişme yaşandı. Koç Holding, Tüpraş hisselerinde bir satış gerçekleştirdi. Yapılan açıklamaya göre Koç Holding, Tüpraş’ın ödenmiş sermayesinin %2,1’ine denk gelen 40 milyon adet hisseyi elden çıkardı.

İşlemin hisse başına 233 TL fiyatla gerçekleşti ve toplam işlem büyüklüğü 9,3 milyar TL seviyesinde oldu.

Satış Fiyatı ve İskonto Detayı

Satış fiyatı, Tüpraş hisselerinin 25 Mart 2026 son kapanış fiyatı olan 250,5 TL’ye göre yaklaşık %7 iskonto içeriyor.

Bu tarz blok satışlarda iskonto uygulanması oldukça yaygın. Bunun temel sebepleri:

• Yüksek hacimli işlemlerde likiditeyi sağlamak
• Alıcı taraf için cazip fiyat sunmak
• İşlemin hızlı ve tek seferde tamamlanmasını kolaylaştırmak
  
  

Ortaklık Yapısı Nasıl Değişiyor?

Bu işlem sonrası Koç Holding’in Tüpraş’taki doğrudan payı %4,3 seviyesine geriliyor. Ancak dolaylı sahiplik dahil edildiğinde toplam sahiplik %50,7 oranında oluyor.

Diğer taraftan, işlem sonrası serbest dolaşım oranı %48,9’a yükselecek.

Bu da Tüpraş hisselerinde likiditenin artması ve daha geniş yatırımcı kitlesine ulaşılması açısından önemli bir gelişme.

Piyasaya Etkisi: Negatif mi, Pozitif mi?

Bu tarz satışlar genelde kısa vadede fiyat üzerinde baskı yaratabilir, çünkü:

• Piyasaya ek arz gelir
• İskontolu satış algısı oluşur
  
  

Ancak orta-uzun vadede tablo daha dengeli:

Pozitif Taraflar

• Artan serbest dolaşım, daha yüksek işlem hacmi
• Kurumsal yatırımcı ilgisinin artma potansiyeli
• Endeks ağırlığının yükselme ihtimali
  
  

Koç Holding’in Tüpraş hisselerinde gerçekleştirdiği bu satış, kısa vadede fiyat üzerinde baskı yaratabilecek olsa da, uzun vadede likidite ve yatırımcı tabanı açısından olumlu bir yapı oluşturabilir.

Özellikle serbest dolaşım oranındaki artış, Tüpraş hisselerinin daha geniş bir yatırımcı kitlesi tarafından takip edilmesini sağlayabilir.

Türkiye ekonomisinde mali disiplinin önemli göstergelerinden biri olan bütçe dengesi, Şubat ayında dikkat çekici bir iyileşme sergiledi. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre, merkezi yönetim bütçesi Şubat 2026 döneminde 24,4 milyar TL fazla verdi.

Bu veri, geçen yılın aynı döneminde kaydedilen 310,1 milyar TL’lik bütçe açığına kıyasla bir toparlanmaya işaret ediyor.

Bütçe Dengesi Neden İyileşti?

Şubat ayında bütçe performansındaki bu güçlü dönüşümün arkasında en önemli faktör vergi gelirlerindeki sert artış oldu.

• Vergi gelirleri: yıllık %92 artış
• Toplam vergi geliri: 537 milyar TL
• Kurumlar vergisinin payı: %68
  
  

Özellikle kurumlar vergisi tahsilatlarının dönemsel etkisi, bütçenin fazla vermesinde belirleyici rol oynadı.

12 Aylık Bütçe Açığı / GSYH Oranı Geriledi

Bütçe performansındaki iyileşme yalnızca aylık verilerle sınırlı kalmadı. 12 aylık kümülatif göstergelerde de olumlu bir tablo ortaya çıktı:

• Ocak 2026: %2,9
• Şubat 2026: %2,3
  
  

Bu gerileme, mali disiplin açısından pozitif bir sinyal olarak değerlendiriliyor ve Türkiye’nin makroekonomik görünümü açısından destekleyici bir unsur oluşturuyor.

Piyasalar Bu Veriyi Nasıl Okur?

Bütçe dengesi verileri, yatırımcılar açısından kritik çünkü:

• Kamu maliyesinin sağlığına dair sinyal verir
• Risk primi (CDS) üzerinde etkili olabilir
• Para politikası beklentilerini şekillendirebilir
  
  

Bütçenin fazla vermesi genellikle piyasalar tarafından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilir. Ancak burada sürdürülebilirlik önemli bir faktör olarak öne çıkar.

Kritik Nokta: Sürdürülebilirlik

Her ne kadar Şubat ayında güçlü bir performans görülse de:

• Kurumlar vergisi tahsilatlarının dönemsel etkisi
• Harcama dinamiklerinin yılın geri kalanında nasıl şekilleneceği bütçe dengesinin kalıcı olup olmayacağını belirleyecek.
  
  

Dolayısıyla yatırımcıların bu veriyi değerlendirirken tek bir aya odaklanmak yerine trendi takip etmesi daha sağlıklı olacaktır.

Şubat 2026 bütçe verileri, Türkiye ekonomisinde mali disiplin tarafında kısa vadeli güçlü bir iyileşmeye işaret ediyor. Bütçenin fazla vermesi ve bütçe açığının GSYH’ye oranındaki gerileme, makro görünüm açısından pozitif bir tablo sunuyor.

Ancak bu iyileşmenin kalıcılığı, önümüzdeki dönemde vergi gelirlerinin seyri ve kamu harcamalarının kontrolü ile doğrudan ilişkili olacak.