Türkiye'nin net Uluslararası Yatırım Pozisyonu, 2026 yılının ikinci çeyreği sonunda -402,6 milyar ABD Doları olarak gerçekleşti. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerinde, yurt dışı varlıkları ile yükümlülüklerin yanı sıra finansal türev işlemlerine ilişkin veriler de yer aldı.

Yurt Dışı Varlık ve Yükümlülüklerdeki Gelişmeler

Haziran 2026 itibarıyla Türkiye'nin yurt dışı varlıkları, bir önceki çeyreğe göre %1,7 azalarak 404 milyar ABD Doları oldu. Aynı dönemde yurt dışı yükümlülükleri %3 artışla 806,7 milyar ABD Doları’na yükseldi.

TCMB, Uluslararası Yatırım Pozisyonu verilerini üç aylık olarak, gösterge niteliğindeki verileri ise aylık olarak yayımlıyor. UYP, Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışındaki finansal varlıkları ile yurt dışına karşı yükümlülüklerinin belirli bir tarihteki stok değerini gösteriyor. Net UYP ise toplam finansal varlıklar ile toplam finansal yükümlülükler arasındaki farktan oluşuyor. 

Finansal Türev İşlemleri Verilere Eklendi

2026 yılının ikinci çeyreğiyle birlikte finansal türev işlemleri UYP kapsamında ayrı bir kalem olarak yer almaya başladı. Haziran 2026 itibarıyla türev sözleşmelerinin net değeri eksi 4,3 milyar ABD Doları olarak kaydedildi.

TCMB, finansal türev işlemlerinin istatistiklere dahil edilmesinin veri kalitesini artırmaya yönelik çalışmalar kapsamında gerçekleştirildiğini daha önce duyurmuştu. Sözleşme bazlı veriler kullanılarak hesaplanan türev işlemlerinin Finans Hesabı altında ayrı bir kalem olarak gösterilmesi planlanmıştı.

Yurt Dışı Mevduat Verilerinde Revizyon

Yurt içinde yerleşik gerçek kişilerin yurt dışındaki mevduat hareketlerinin daha sağlıklı ölçülmesine yönelik yapılan revizyon sonucunda, Varlıklar altında yer alan “Diğer Yatırımlar/Efektif ve Mevduatlar” kalemi 2026 yılının birinci çeyreği itibarıyla 12,8 milyar ABD Doları yukarı yönlü güncellendi.

Revizyon kapsamında TCMB, gerçek kişilerin yurt dışı mevduat hareketlerinin ölçümünde işlem bazlı SWIFT verilerini veri derleme sürecine dahil etti. TCMB'nin Temmuz 2026 tarihli duyurusunda, bu değişikliklerin Ödemeler Dengesi ve UYP istatistiklerinin veri kalitesinin artırılması amacıyla yapıldığı belirtildi.

Varlık Kalemlerinde Doğrudan Yatırımlar Arttı

Türkiye'nin yurt dışındaki varlık kalemleri ikinci çeyrek itibarıyla incelendiğinde, doğrudan yatırımlar bir önceki çeyreğe göre %3,2 artarak 81,2 milyar ABD Doları’na yükseldi.

Portföy yatırımları ise aynı dönemde %11 azalarak 9,1 milyar ABD Doları’na geriledi. Diğer yatırımlar %2,7 düşüşle 163,6 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşti.

Bankaların yabancı para varlıkları %7 azalarak 49 milyar ABD Doları’na inerken, Merkez Bankasının rezerv varlıkları %2,2 düşüşle 147,4 milyar ABD Doları oldu.

Hisse Senetleri ve Yatırım Fonu Paylarında Artış

Portföy yatırımları içerisindeki hisse senetleri ve yatırım fonu payları ikinci çeyrekte bir önceki çeyreğe göre %14,6 artarak 49,7 milyar ABD Doları’na ulaştı.

Böylece portföy yatırımlarının toplamında düşüş görülmesine karşın hisse senetleri ve yatırım fonu paylarının yer aldığı alt kalemde artış kaydedildi.

Türkiye'nin kısa vadeli dış borç stoku, 2026 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre %2,5 artarak 170,7 milyar ABD Doları’na yükseldi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açıklanan Haziran 2026 verileri, kısa vadeli dış borç stokunun yanı sıra borcun sektör ve para birimi dağılımındaki gelişmeleri de ortaya koydu.

Kısa Vadeli Dış Borç Stoku 170,7 Milyar ABD Doları Oldu

TCMB verilerine göre, Türkiye'nin Kısa Vadeli Dış Borç stoku Haziran 2026 itibarıyla bir önceki çeyreğe kıyasla %2,5 artarak 170,7 milyar ABD Doları seviyesine çıktı. Kısa vadeli dış borç istatistikleri, bankaların ve özel sektörün yurt dışından sağladığı kredi, mevduat ve ticari kredi gibi yükümlülükleri kapsıyor.

Orijinal vadesine bakılmaksızın vadesine 1 yıl veya daha az kalan borçları gösteren kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stoku ise 239,5 milyar ABD Doları olarak hesaplandı. Bu kapsam, başlangıçta uzun vadeli olarak alınmış ancak ödeme vadesi bir yıl veya daha kısa süreye inmiş borçları da içeriyor.

Bankalar Kaynaklı Borç 74,9 Milyar ABD Doları’na Yükseldi

Kısa vadeli dış borç stokunda bankalar kaynaklı yükümlülükler, bir önceki çeyreğe göre %5 artarak 74,9 milyar ABD Doları oldu.

Yurt içi bankaların yurt dışından kullandıkları kısa vadeli kredi ve menkul kıymet yükümlülükleri %4,3 azalarak 8 milyar ABD Doları seviyesine geriledi. Yurt dışı bankaların Türkiye'deki mevduatı ise %14,6 artışla 19,9 milyar ABD Doları’na yükseldi. Banka dışı mevduatlar %1,9 azalarak 21,4 milyar ABD Doları olurken, Türk lirası cinsinden toplam mevduat yükümlülükleri %7,5 artışla 25,6 milyar ABD Doları’na çıktı. Daha sürdürülebilir ürün portföyü hedefliyor.

Diğer Sektörlerin Kısa Vadeli Borcu 72 Milyar ABD Doları

Bankalar dışındaki sektörlerin kısa vadeli dış borç stoku da ikinci çeyrekte artış gösterdi. Diğer sektörler kaynaklı KVDB stoku, bir önceki çeyreğe göre %3,6 yükselerek 72 milyar ABD Doları düzeyinde gerçekleşti.

Bu sektörlerde dış ticaret işlemlerinden kaynaklanan ticari kredi yükümlülükleri %0,1 azalarak 63,6 milyar ABD Doları’na geriledi. Nakit kredi kaynaklı yükümlülükler ise %43,5 artarak 8,4 milyar ABD Doları’na yükseldi.

Kalan Vadeye Göre Borç Stoku 239,5 Milyar ABD Doları

Kalan vadeye göre hesaplanan 239,5 milyar ABD Doları tutarındaki kısa vadeli dış borç stoku, önümüzdeki 1 yıl içinde vadesi gelecek dış borçları kapsıyor. Bu kapsamda mevduat yükümlülükleri 66,9 milyar ABD Doları olurken, kredi ve menkul kıymet yükümlülükleri 74,2 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşti.

İhracatçı firmalara sağlanan döviz dönüşüm desteğinde yeni bir uygulama dönemine geçiliyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın düzenlemesiyle desteğin firmaların katma değeri, kârlılığı ve iş gücü maliyetleri dikkate alınarak farklılaştırılması öngörülürken, yeni sistemin 1 Ekim 2026’da uygulanmaya başlaması planlanıyor.

Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Uygulama

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, ihracatçıların dövizlerini Türk lirasına dönüştürmesini destekleyen uygulamanın kapsamının genişletileceğini açıkladı. Yeni dönemde özellikle emek yoğun sektörler, katma değerli üretim ve istihdam kriterlerinin öne çıkarılması bekleniyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından 1 Ağustos 2026'da yapılan düzenlemeyle döviz dönüşüm desteğinin yapısında da değişikliğe gidildi. Buna göre firmaların destekten yararlanabileceği tutarın, ürettikleri katma değerle ilişkilendirilmesi ve katma değerin kârlılık ile iş gücü maliyetleri üzerinden hesaplanması öngörülüyor. Yeni uygulamanın ayrıntılarının Uygulama Talimatı ile belirlenmesi ve 1 Ekim'de yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Destek Oranı %3 Olarak Devam Ediyor

Döviz dönüşüm desteğinin tebliğdeki temel oranı %2 olarak korunurken, geçici düzenlemeyle uygulanan %3'lük destek oranının süresi 31 Ocak 2027'ye kadar uzatıldı. Aynı şekilde ihracat bedellerinin Merkez Bankasına satışında uygulanan %35'lik yükümlülüğün süresi de 31 Ocak 2027'ye kadar devam edecek.

Mevcut sistemde destekten yararlanmak isteyen firmalar açısından döviz alımı yapmama taahhüdü bulunurken, 1 Ekim'de başlayacak yeni modelde bu yapının değiştirilmesi öngörülüyor. Yeni düzenlemeyle döviz alımı yapmama taahhüdünün yerine firmanın döviz pozisyonuna ilişkin bir üst sınır getirilmesi planlanıyor.

Katma Değer ve İş Gücü Maliyeti Dikkate Alınacak

Yeni modelde destek miktarının belirlenmesinde firmanın oluşturduğu katma değer, kârlılık ve iş gücü maliyetleri dikkate alınacak. Böylece üretim yapısı, istihdam düzeyi ve katma değer yaratma kapasitesi yüksek firmaların destekten daha fazla yararlanabilmesinin önü açılacak.

Düzenleme kapsamında aracı ihracatçıların da katma değere dayalı destek limitlerini kullanabilmesi öngörülüyor. Aracı ihracatçının kendi limitini doldurması halinde, katma değeri yüksek tedarikçileri adına döviz dönüşüm işlemi gerçekleştirebilmesi ve buna ilişkin desteğin doğrudan tedarikçinin hesabına aktarılması mümkün olacak.

Reeskont Kredileri ve Finansmana Erişim Gündemde

İhracatçıların yeni döviz dönüşüm desteğinin yanı sıra finansmana erişim konusunda da beklentileri bulunuyor. Sektör temsilcileri, Türk Eximbank'ın Türk Lirası reeskont kredilerinin miktarının artırılmasını ve küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin finansmana daha kolay ulaşabilmesini talep ediyor.

Ticaret Bakanlığı da ihracatçılara yönelik destekler kapsamında reeskont kredilerindeki günlük limit artışına ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türk Eximbank ile İhracatı Geliştirme AŞ tarafından sağlanan teşvik ve desteklere dikkat çekti.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın döviz rezervlerinde son haftalarda artış eğilimi öne çıktı. TCMB, 14 Ağustos ile biten haftada 3,3 milyar ABD Doları tutarında döviz alımı gerçekleştirdi.

TCMB Üç Haftadır Döviz Alıyor

TCMB’nin döviz alımları temmuz ayının son haftasından itibaren kesintisiz şekilde devam etti. 31 Temmuz ile biten haftada 2,5 milyar ABD Doları, 7 Ağustos haftasında 5,4 milyar ABD Doları ve 14 Ağustos haftasında 3,3 milyar ABD Doları alım yapıldı.

Böylece üç haftalık dönemdeki toplam döviz alımı 11,2 milyar ABD Doları’na ulaştı. Ağustos ayının ilk iki haftasındaki toplam alım ise 8,7 milyar ABD Doları olarak hesaplandı.

TCMB’nin piyasa işlemlerine ilişkin verileri arasında döviz alım-satım müdahaleleri, aylık döviz alım-satım tutarları ve swap işlemleri de yer alıyor.

Toplam Rezerv 183,5 Milyar ABD Doları’na Yükseldi

TCMB’nin toplam rezervleri 14 Ağustos haftasında 5,1 milyar ABD Doları artarak 183,5 milyar ABD Dolarına çıktı.

Savaş öncesi olarak kabul edilen 27 Şubat ile biten haftada toplam rezervler 210,3 milyar ABD Doları seviyesindeydi. Savaş döneminde 149,2 milyar ABD Doları’na kadar gerileyen toplam rezervler, son haftadaki artışa rağmen savaş öncesindeki seviyenin 26,8 milyar ABD Doları altında bulunuyor.

Rezervlerdeki artışın bir bölümünde bankaların TCMB nezdinde zorunlu karşılık ve teminat depo kapsamında tuttukları dövizin etkili olduğu belirtildi. Söz konusu tutarın haftalık bazda 0,9 milyar ABD Doları artması brüt rezervlere olumlu yansıdı.

Net Rezerv 67,1 Milyar ABD Doları’na Çıktı

Bankaların TCMB nezdindeki söz konusu dövizleri hariç tutulduğunda net rezervin 14 Ağustos haftasında 4,2 milyar ABD Doları artarak 67,1 milyar ABD Doları’na yükseldiği hesaplandı.

Net uluslararası rezervler ise savaş öncesinde 91,8 milyar ABD Doları seviyesindeydi. 14 Ağustos haftası itibarıyla bu rakam savaş başlangıcındaki seviyenin 24,7 milyar ABD Doları altında kaldı.

Swap hariç net rezerv de aynı hafta 3,8 milyar ABD Doları artarak 54,4 milyar ABD Dolarına yükseldi. Savaş öncesinde 78,8 milyar ABD Doları olan swap hariç net rezerv, söz konusu dönemde 24,4 milyar ABD Doları daha düşük seviyede bulunuyor.

TCMB, döviz piyasası işlemleri ve swap işlemlerine ilişkin verileri düzenli olarak yayımlıyor.

Savaşın İlk Haftalarında 50 Milyar ABD Doları’na Yaklaşan Satış

İran’a yönelik saldırıların ardından piyasalarda oluşan döviz talebini karşılamak ve yabancı yatırımcı çıkışlarının etkisini sınırlamak amacıyla TCMB’nin mart ayında yüksek miktarda döviz sattığı hesaplandı.

Mart ayındaki döviz satışları 44,3 milyar ABD Doları’na ulaştı. Nisan ayının ilk haftasında gerçekleşen yaklaşık 5 milyar ABD Doları tutarındaki satış da eklendiğinde, savaşın ilk beş haftasındaki toplam satış yaklaşık 50 milyar ABD Doları seviyesine çıktı.

Sonraki dönemde piyasa koşullarındaki değişimle birlikte TCMB’nin döviz işlemlerinin yönü yeniden alımlara döndü.

Swap Kanalındaki Girişler Hızlandı

Son dönemde döviz girişlerinde swap işlemlerinin de öne çıktığı belirtildi. Yerli ve yabancı analistlerin değerlendirmelerine göre swap kanalından Türkiye’ye yönelik girişler son günlerde hızlandı.

Yabancı yatırımcıların swap pozisyonunun yaklaşık 40 milyar ABD Doları seviyesinde olduğu, ancak bu tutarın tamamının yabancı yatırımcılara ait olmadığı ve bir bölümünde Türk bankalarının kendi pozisyonlarının bulunduğu ifade edildi.

Swap işlemleri, Türk Lirası ile yabancı para arasında belirli koşullarda değişim yapılmasına olanak sağlıyor. Borsa İstanbul Para Swap Piyasası'nda Türk Lirası ile ABD Doları ve Avro cinsi yabancı paralar arasında swap işlemleri gerçekleştirilebiliyor.

Yabancıların DİBS ve Hisse Senedi Pozisyonları

Swap pozisyonlarının yanı sıra yabancı yatırımcıların Türkiye’deki diğer portföy yatırımları da sermaye girişlerinin önemli bileşenleri arasında bulunuyor.

Verilen bilgilere göre yabancı yatırımcıların Devlet İç Borçlanma Senedi pozisyonu yaklaşık 18 milyar ABD Doları, hisse senedi pozisyonu ise yaklaşık 40 milyar ABD Doları seviyesinde bulunuyor.

Swap ve portföy yatırımlarındaki hareketler, TCMB rezervlerinin yanı sıra Türkiye’ye yönelik yabancı sermaye akımlarının seyrinin izlenmesinde kullanılan göstergeler arasında yer alıyor. TCMB de piyasa verileri kapsamında swap işlemleri ile döviz piyasasındaki çeşitli işlemlere ilişkin istatistikleri yayımlıyor.

Rezervlerde Toparlanma Sürüyor

14 Ağustos haftası itibarıyla TCMB rezervlerinde son üç haftadaki döviz alımlarının etkisiyle belirgin bir toparlanma gerçekleşti. Buna karşın toplam rezerv, net uluslararası rezerv ve swap hariç net rezerv seviyeleri savaş öncesindeki değerlerin altında bulunmaya devam ediyor.

Son haftalardaki gelişmeler, TCMB’nin döviz piyasasındaki işlemlerinin yeniden alım ağırlıklı bir seyir izlediğini ve savaş döneminin ilk aylarında gerçekleşen yüksek tutarlı satışların ardından rezervlerdeki kaybın önemli bölümünün geri kazanıldığını gösteriyor.