QNB Invest Odak - QNB Araştırma

Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi’nin haziran ayına ilişkin verileri, Türkiye’de kredi hacminin yıllık bazda büyümeye devam ettiğini ortaya koydu. Risk Merkezi üyesi kuruluşlar tarafından kullandırılan nakdi krediler, geçen yılın aynı ayına göre %37 artarak 28,1 trilyon Türk Lirası’na yükseldi.

Nakdi Kredi Hacmi 28 Trilyon Türk Lirası’nı Aştı

Haziran itibarıyla Risk Merkezi üyesi kuruluşlar tarafından kullandırılan nakdi kredilerin 26,9 trilyon Türk Lirası bankalar, 460 milyar Türk Lirası finansal kiralama şirketleri, 365 milyar Türk Lirası faktoring şirketleri ve 324 milyar Türk Lirası finansman şirketleri tarafından kullandırıldı.

Kredi hacmindeki artış, Türkiye’de finansal koşulların ve kredi piyasasındaki gelişmelerin yakından izlendiği bir dönemde gerçekleşti. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın temmuz ayındaki Para Politikası Kurulu toplantısında politika faizi %37 seviyesinde sabit tutulurken, bireysel kredilerin 12 Haziran-17 Temmuz dönemindeki dört haftalık ortalama büyüme oranı %2,7 olarak kaydedildi. Aynı dönemde Türk Lirası ticari kredilerdeki büyüme oranı %2,4 oldu.

Tasfiye Olunacak Alacaklar 961 Milyar Türk Lirası’na Yükseldi

Tasfiye olunacak alacaklar haziran itibarıyla 961 milyar Türk Lirası oldu. Bu tutarın 925 milyar Türk Lirası bankalara, 14 milyar Türk Lirası finansal kiralama şirketlerine, 14 milyar Türk Lirası faktoring şirketlerine ve 8 milyar Türk Lirası finansman şirketlerine ait oldu.

Tasfiye olunacak alacakların toplam kredilere oranı, geçen yılın aynı dönemine göre 0,7 puan artarak %3,3 seviyesine çıktı.

Ticari Kredilerde 21,2 Trilyon Türk Lirası

Ticari krediler haziranda yıllık bazda %35 artarak 21,2 trilyon Türk Lirası’na ulaştı. Ticari kredilerin toplam nakdi krediler içerisindeki payı %75 düzeyinde gerçekleşti.

Türk Lirası cinsinden nakdi krediler %41 artışla 11,2 trilyon Türk Lirası‘na yükselirken, yabancı para cinsinden krediler %28 artarak 9,9 trilyon Türk Lirası oldu. Yabancı para kredilerin nakdi krediler içindeki payı %47 olarak hesaplandı.

Toplam gayri nakdi krediler de geçen yılın aynı dönemine göre %43 artarak 10,7 trilyon Türk Lirası’na çıktı.

İmalat Sanayisi Ticari Kredilerde İlk Sırada

Ticari krediler içerisinde en yüksek pay %31 ile imalat sanayisine ait oldu. Toptan ve perakende ticaret de %19’un üzerinde payla öne çıkan diğer ana sektör olarak kayıtlara geçti.

Haziran itibarıyla tasfiye olunacak alacak oranının en yüksek olduğu sektörler inşaat ile toptan ve perakende ticaret oldu. Her iki sektörde bu oran %4,2 olarak gerçekleşti.

Yabancı para nakdi kredilerin toplam nakdi krediler içerisindeki payının en yüksek olduğu sektör ise %83 ile enerji oldu.

Bireysel Krediler 6,9 Trilyon Türk Lirası’na Ulaştı

Bankalar ve banka dışı finansal kuruluşlar tarafından kullandırılan bireysel krediler, yıllık bazda %46 artarak 6,9 trilyon Türk Lirası’na yükseldi. Bireysel kredilerin %99’u bankalar tarafından kullandırılırken, finansman şirketlerinin kullandırdığı bireysel kredilerin tutarı 33 milyar Türk Lirası oldu.

Finansman şirketleri tarafından kullandırılan bireysel kredilerin 19,2 milyar Türk Lirası’nı taşıt kredileri oluşturdu.

Bireysel kredi bakiyesinin yaklaşık yarısını kredi kartları oluşturdu. Kredi kartlarının payı %50, ihtiyaç kredilerinin payı %24, konut kredilerinin payı %12, taşıt kredilerinin payı %1 ve kredili mevduat hesaplarının payı %14 olarak gerçekleşti.

Bireysel kredilerde tasfiye olunacak alacak oranı ise %4,6 seviyesinde kaydedildi.

Kredi Kullanan Kişi Sayısı 44,5 Milyona Çıktı

Takipteki krediler hariç bireysel kredi kullanan kişi sayısı, haziranda geçen yılın aynı ayına göre yaklaşık 2,1 milyon artarak 44,5 milyona ulaştı. Kişi başına ortalama kredi bakiyesi 156 bin Türk Lirası düzeyinde gerçekleşti.

Haziran ayında 210 bin kişi ilk kez kredili mevduat hesabı, 199 bin kişi ilk kez kredi kartı ve 125 bin kişi ilk kez tüketici kredisi kullandı. İlk defa konut kredisi kullananların sayısı 13 bin olurken, 9 bin kişi ilk kez taşıt kredisi kullandı.

Bireysel kredi kartlarında 0-100 bin Türk Lirası arasındaki limit grubunda bulunan kişilerin toplam içindeki payı %38 oldu.

Bireysel Kredilerde İstanbul İlk Sırada

Haziran itibarıyla bireysel kredi bakiyesinde en yüksek pay İstanbul’a ait oldu. İstanbul’un payı %27, Ankara’nın %10 ve İzmir’in %7 olarak gerçekleşti.

Son 12 aylık dönemde bireysel kredi bakiyesi en fazla artan iller Adıyaman, Kahramanmaraş ve Hatay oldu. Kişi başına ortalama bireysel kredi bakiyesi, kredi kartları dahil edildiğinde, en yüksek Ankara’da gerçekleşirken Ankara’yı İstanbul ve İzmir izledi.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun Temmuz 2026 verilerine göre Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi, temmuz ayında bir önceki aya göre %2,31 arttı. Endekste yıllık artış %18,8, on iki aylık ortalamalara göre artış ise %35,12 olarak kaydedildi.

Tarım-ÜFE’de Yıllık Artış %18,8 Oldu

Tarım-ÜFE, Temmuz 2026’da bir önceki aya göre %2,31, 2025 yılının aralık ayına göre %10,22 ve geçen yılın aynı ayına göre %18,8 yükseldi. On iki aylık ortalamalara göre değişim ise %35,1 olarak gerçekleşti.

Endeksteki aylık artış, haziran ayındaki hareketin ardından gerçekleşti. TÜİK verilerine göre Haziran 2026’da Tarım-ÜFE bir önceki aya göre %9 azalırken, yıllık artış %9,5 seviyesinde bulunuyordu.

Tarım ve Avcılık Ürünlerinde %2,52 Artış

Ana sektörler itibarıyla temmuz ayında tarım ve avcılık ürünleri ile ilgili hizmetlerde %2,52 artış kaydedildi. Balık ve diğer balıkçılık ürünleri, su ürünleri ile balıkçılığa yönelik destekleyici hizmetlerdeki artış %0,82 oldu.

Ormancılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde ise aynı dönemde %1,66 düşüş gerçekleşti.

En Yüksek Yıllık Artış Sebze Grubunda

Yıllık bazda en yüksek artış sebze ve kavun-karpuz ile kök ve yumrular grubunda görüldü. Bu gruptaki yıllık fiyat artışı %84,3 olarak gerçekleşti.

Tarım-ÜFE genelindeki %18,8’lik yıllık artış ile söz konusu ürün grubundaki %84,3’lük artış arasındaki fark, alt ürün gruplarındaki fiyat hareketlerinin aynı hızda gerçekleşmediğini ortaya koydu.

Tarım Fiyatları ile Tüketici Enflasyonu Arasındaki Görünüm

Temmuz ayı enflasyon verileri, tarım ürünleri üretici fiyatlarındaki artışın gıda fiyatlarındaki gelişmelerle birlikte takip edildiği bir döneme işaret etti. TÜİK’in tüketici fiyat endeksi verilerine göre Temmuz 2026’da tüketici fiyatları aylık %1,78, yıllık %31,7 arttı. Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda aylık artış %1,6 olurken, bu grubun yıllık enflasyona katkısı %8,94 puan olarak gerçekleşti.

Tarım-ÜFE ile tüketici fiyat endeksi farklı aşamalardaki fiyat hareketlerini ölçüyor. Tarım-ÜFE üreticilerin tarımsal ürün ve hizmetlerde karşılaştığı fiyat değişimlerini izlerken, tüketici fiyat endeksi nihai tüketici tarafından satın alınan mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçüyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın ödemeler dengesi verilerine ilişkin çalışması, Net Hata ve Noksan kaleminin 2021 ve 2022 yıllarındaki pozitif seyrin ardından 2023’ten itibaren negatif gerçekleşmesinin arka planını ele aldı. Haziran 2026 verileriyle birlikte yapılan finans hesabı revizyonları, söz konusu hareketin bir bölümünün veri derleme ve sınıflandırma farklılıklarından kaynaklandığını ortaya koydu.

Net Hata ve Noksan Nedir?

Ödemeler dengesi, bir ekonomide yerleşik kişilerin yurt dışı yerleşiklerle gerçekleştirdiği ekonomik işlemlerin sistematik biçimde kaydedildiği istatistiksel bir rapor olarak hazırlanıyor. Cari işlemler, sermaye ve finans hesaplarının çift kayıt esasına göre birbirini dengelemesi gerekiyor. Ancak farklı veri kaynaklarının kullanılması, işlemlerin farklı dönemlerde kaydedilmesi, kapsam farklılıkları ve ölçüm sorunları nedeniyle hesaplar arasında fark oluşabiliyor.

Bu fark, ödemeler dengesi istatistiklerinde Net Hata ve Noksan kaleminde gösteriliyor. TCMB’ye göre söz konusu kalem; ölçüm hataları ile verilerin eksik veya fazla derlenmesinden kaynaklanabiliyor. Zamanlama farklılıkları, beyan hataları ve bazı işlemlerin farklı veri kaynaklarında farklı dönemlerde izlenmesi de bu farkın oluşmasına neden olabiliyor.

2021 ve 2022'de Pozitif Seyir

Net Hata ve Noksan kalemi 2021 ve 2022 yıllarında pozitif değerlerle ödemeler dengesinin finansman tarafında yer aldı. 2022 yılında kalem 27 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşirken, finans hesabında da net sermaye girişi kaydedildi.

2021-2022 dönemindeki pozitif görünümün ardından 2023 itibarıyla Net Hata ve Noksan kaleminde negatif değerler öne çıktı. 2023 yılında yaklaşık 11 milyar ABD Doları, 2024 yılında ise 13 milyar ABD Doları düzeyinde net çıkış kaydedildi. 2025 yılında da negatif seyir devam ederek kalem yaklaşık 13 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşti.

2023 Sonrası Negatif Seyir

Net Hata ve Noksan kalemindeki negatif hareket, cari işlemler açığının finansman yapısındaki değişimle birlikte izlendi. TCMB’nin verilerinde 2023 yılında cari işlemler hesabı 42 milyar ABD Doları açık verirken finans hesabında 51 milyar ABD Doları net giriş ve Net Hata ve Noksan kaleminde 9 milyar ABD Doları düzeyinde negatif değer kaydedildi.

2024 yılında cari işlemler açığı yaklaşık 13 milyar ABD Doları’na gerilerken finans hesabındaki net giriş 22 milyar ABD Doları oldu. Aynı dönemde Net Hata ve Noksan kalemi yaklaşık 9 milyar ABD Doları negatif gerçekleşti. 2025 yılında ise cari işlemler açığı yaklaşık 30 milyar ABD Doları’na, finans hesabındaki net giriş 43 milyar ABD Doları’na ve Net Hata ve Noksan kalemindeki negatif değer yaklaşık 13 milyar ABD Doları’na ulaştı.

Haziran 2026 Verileriyle Yeni Dönem

TCMB, söz konusu üç düzenlemenin 13 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan Haziran 2026 Ödemeler Dengesi İstatistikleri’ne yansıtılacağını daha önce açıklamıştı. Revizyonlarla birlikte Finans Hesabı kalemlerinde yapılan değişikliklerin Net Hata ve Noksan hesabına da aynı tutarlarda yansıtılması öngörüldü.

Bu yaklaşım, ödemeler dengesi içindeki bazı işlemlerin daha önce Net Hata ve Noksan kaleminde kalan bölümünün ilgili finans hesabı başlıkları altında sınıflandırılmasını sağlıyor. Böylece kalemin büyüklüğünün bir bölümünün veri derleme ve sınıflandırma yöntemlerindeki farklılıklarla bağlantısı daha açık biçimde ortaya çıkıyor.

Net Hata ve Noksan İçin Yeni Veri Seti

Böylece ödemeler dengesi istatistiklerinde cari işlemler, finans hesabı ve Net Hata ve Noksan arasındaki ilişkinin geçmiş dönem revizyonlarıyla birlikte daha ayrıntılı biçimde izlenmesi mümkün hale geldi.

Ödemeler Dengesi İstatistiklerinde Veri Kalitesi

Net Hata ve Noksan kaleminin temel özelliği, kaynağının ödemeler dengesi tablosu üzerinden doğrudan belirlenememesi. TCMB’nin daha önce yayımladığı değerlendirmelerde, farklı veri kaynaklarının kullanılması nedeniyle kapsam, değerleme ve kayıt zamanı farklılıklarının bu kalemde birikime yol açabileceği belirtiliyor.

2026 yılında gerçekleştirilen revizyonlar kapsamında ise idari kayıtlar, işlem bazlı SWIFT verileri ve sözleşme bazlı finansal türev verilerinin kullanılmasıyla finans hesabındaki işlemlerin daha ayrıntılı biçimde izlenmesi amaçlandı. Bu değişiklikler, ödemeler dengesi istatistiklerinin veri kaynaklarının genişletilmesi ve işlemlerin ilgili hesaplarda daha ayrıntılı sınıflandırılması sürecinin bir parçası olarak uygulanıyor.

Küresel petrol fiyatlarındaki yükseliş ve döviz kurundaki hareketlilik, Türkiye'de akaryakıt fiyatlarını yeniden gündemin üst sıralarına taşırken motorin için beklenen yüksek fiyat artışı ÖTV düzenlemesiyle pompaya yansımadı. 13 Ağustos'ta yürürlüğe giren yeni düzenlemeyle motorinin ÖTV'si yıl sonuna kadar kademeli olarak yeniden belirlenecek.

Motorin ÖTV'si Ağustos Sonuna Kadar Sıfırlandı

12 Ağustos itibarıyla motorinin litre başına fiili ÖTV tutarı 7,74 Türk Lirası düzeyindeydi. Yeni düzenlemeyle bu tutar ağustos ayının sonuna kadar sıfırlandı.

ÖTV'deki değişimin Katma Değer Vergisi etkisiyle birlikte motorinin pompa fiyatında yaklaşık 9,29 Türk Lirası karşılığı bir düşüş oluşturması bekleniyor. Böylece piyasada beklenen 5,13 Türk Lirası tutarındaki fiyat artışı pompaya yansımamış oldu.

Motorin fiyatlarında uygulanan vergi düzenlemesi, daha önce yürürlükte bulunan eşel mobil mekanizmasının işleyişinde de değişikliğe yol açtı. Gelir İdaresi Başkanlığının temmuz ayında yayımladığı açıklamaya göre, rafineri fiyatlarındaki değişimlerin ÖTV ve piyasa fiyatına yansıtılmasını düzenleyen sistem 30 Eylül 2026'ya kadar belirli oranlarla uygulanacak ve 1 Ekim 2026 itibarıyla sona erecek şekilde yeniden düzenlenmişti.

Motorinde Yıl Sonuna Kadar Kademeli ÖTV Takvimi

Yeni düzenleme yalnızca ağustos ayındaki vergi uygulamasını kapsamıyor. Motorin için yıl sonuna kadar uygulanacak ÖTV tutarları da belirlenmiş durumda.

Buna göre motorinde litre başına ÖTV tutarı 1-30 Eylül döneminde 3 Türk Lirası, ekim ayında 6 Türk Lirası, kasım ayında 9 Türk Lirası ve aralık ayında 12 Türk Lirası olarak uygulanacak.

1 Ocak 2027'den itibaren ise motorinin litre başına ÖTV tutarı 13,9 Türk Lirası’na yükselecek.

Böylece motorinde, uluslararası fiyat hareketlerine bağlı olarak ÖTV'nin değişmesini sağlayan mevcut mekanizmanın yerine, yıl sonuna kadar önceden belirlenmiş bir vergi takvimi uygulanmış olacak.

Motorinde Eşel Mobil Uygulaması Sona Eriyor

Motorin, yeni düzenlemeyle eşel mobil sisteminin kapsamından çıkarıldı. Sistem kapsamında uluslararası petrol ve rafineri fiyatlarındaki yükselişlerin belirli bir bölümü ÖTV üzerinden karşılanarak pompa fiyatlarına yansıyan artışın sınırlandırılması amaçlanıyordu.

Gelir İdaresi Başkanlığı, temmuz ayında yaptığı açıklamada eşel mobil kapsamında yurt içi rafineri fiyatlarındaki artışların 31 Temmuz'a kadar %50'sinin, 1 Ağustos-30 Eylül döneminde ise %25'inin ÖTV tutarlarından karşılanacağını; kalan bölümün piyasa fiyatına yansıyacağını açıklamıştı. Aynı düzenlemeyle sistemin 1 Ekim 2026 itibarıyla sona erdirilmesi öngörülmüştü.

Yeni motorin düzenlemesiyle birlikte vergi desteğinin aylık olarak önceden belirlenmiş tutarlara dönüşmesi, akaryakıt fiyatlarının yılın kalan bölümündeki vergi bileşenini daha öngörülebilir hale getiren yeni bir uygulama oluşturdu.

Benzin ve LPG'de Mevcut Sistem Sürüyor

Motorinden farklı olarak benzin ve LPG'de eşel mobil uygulaması şimdilik devam ediyor.

Bu ürünlerde yurt içi rafineri fiyatlarında meydana gelen artışların 30 Eylül 2026'ya kadar %25'i ÖTV üzerinden karşılanacak. Böylece rafineri fiyatlarındaki yükselişin belirli bir bölümü ÖTV tutarındaki değişim yoluyla dengelenmeye devam edecek.

Ancak sistemin 1 Ekim 2026 itibarıyla benzin ve LPG açısından da sona ermesi planlanıyor. Gelir İdaresi Başkanlığının yayımladığı düzenleme, bu tarihten sonra söz konusu ürünlerde eşel mobil mekanizmasının uygulanmayacağını ortaya koyuyor.

Akaryakıt Fiyatlarında Petrol ve Döviz Belirleyici Olmaya Devam Ediyor

Türkiye'de akaryakıt fiyatlarının oluşumunda uluslararası petrol fiyatları, döviz kuru, rafineri fiyatları ve vergiler birlikte etkili oluyor. Ağustos ayındaki gelişmelerde de Brent petrol fiyatlarındaki yükseliş ile Türk Lirası karşısındaki döviz hareketleri fiyatlama açısından öne çıktı.

13 Ağustos itibarıyla Brent petrolün 88 ABD Doları seviyesini aşması ve döviz kurundaki yükseliş, akaryakıt fiyatlarına ilişkin beklentilerin yakından izlenmesine neden oldu.

Bu süreçte motorin için beklenen fiyat artışının ÖTV düzenlemesi nedeniyle pompaya yansımaması, fiyatların yalnızca petrol ve döviz hareketleri üzerinden şekillenmediğini de ortaya koydu. Vergi düzenlemeleri, özellikle motorin fiyatının kısa vadeli seyrinde doğrudan belirleyici hale geldi.

Akaryakıtta Yeni Dönem 1 Ekim'de Başlayacak

Motorinde yıl sonuna kadar uygulanacak kademeli ÖTV takvimi ile benzin ve LPG'deki eşel mobil uygulamasının sona ermesi, akaryakıt fiyatlarında 2026'nın son çeyreği açısından yeni bir döneme işaret ediyor.

Ağustos ayında motorin ÖTV'sinin sıfırlanmasının ardından eylül, ekim, kasım ve aralık aylarında litre başına belirlenen vergi tutarlarının kademeli olarak artırılması öngörülüyor. Benzin ve LPG'de ise 30 Eylül'e kadar devam edecek mevcut mekanizmanın ardından 1 Ekim itibarıyla eşel mobil uygulaması sona erecek.

Akaryakıt fiyatlarının bundan sonraki seyrinde uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurunun yanı sıra belirlenen yeni ÖTV takvimi de temel unsurlardan biri olacak. Gelir İdaresi Başkanlığı, önceki eşel mobil uygulamasının kamu gelirleri üzerindeki etkisine ilişkin açıklamasında, vergi tahsilatındaki değişimlerin ÖTV ve buna bağlı Katma Değer Vergisi gelirlerine de yansıdığını belirtmişti.

Türkiye İstatistik Kurumu, Haziran 2026 dönemine ilişkin dış ticaret endekslerini açıkladı. Verilere göre ihracat ve ithalat birim değer endeksleri yıllık bazda yükselirken, miktar endekslerinde de artışlar kaydedildi.

İhracat Birim Değer Endeksi %12,6 Arttı

İhracat birim değer endeksi, Haziran 2026'da geçen yılın aynı ayına göre %12,6 yükseldi.

Endeks, Haziran 2025'e kıyasla gıda, içecek ve tütünde %5,9, ham maddelerde %4,8, yakıtlarda %40,7 ve imalat sanayisinde %11,6 arttı.

İthalat Birim Değer Endeksinde %12,9 Artış

İthalat birim değer endeksi, Haziran 2026'da yıllık bazda %12,9 artış gösterdi.

Gıda, içecek ve tütün grubunda endeks geçen yılın aynı ayına göre %3 azalırken, yakıtlarda %39,3, ham maddelerde %9,1 ve imalat sanayisinde %6,6 yükseldi.

İhracat Miktar Endeksi %8,1 Yükseldi

İhracat miktar endeksi, Haziran 2026'da geçen yılın aynı ayına göre %8,1 arttı.

Bu dönemde yakıtlar grubunda %29,6 azalış kaydedilirken, gıda, içecek ve tütün grubunda %19,1, ham maddelerde %25,8 ve imalat sanayisinde %9,7 artış gerçekleşti.

İthalat Miktar Endeksi %9 Arttı

İthalat miktar endeksi de Haziran 2026'da yıllık bazda %9 yükseldi.

Endeks, gıda, içecek ve tütün grubunda %46,8, ham maddelerde %25,9 ve imalat sanayisinde %13,9 arttı. Yakıtlar grubunda ise %7,5 azalış görüldü.

Dış Ticaret Haddi 90,1 Oldu

İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünmesiyle hesaplanan dış ticaret haddi, Haziran 2025'te 90,3 olarak kaydedilmişti. Endeks, Haziran 2026'da 0,2 puan azalarak 90,1 oldu.

Haziran Ayında Dış Ticaret Hacmi de Yükseldi

TÜİK'in dış ticaret endekslerinin ardından açıklanan Haziran 2026 dış ticaret verilerine göre ihracat, geçen yılın aynı ayına göre %21,9 artarak 24,9 milyar ABD Doları’na ulaştı. İthalat ise %23,1 artışla 35,3 milyar ABD Doları oldu. Aynı dönemde dış ticaret hacmi %22,6 artarak 60,2 milyar ABD Doları olarak gerçekleşti.