QNB Invest Odak - QNB Araştırma

Türkiye ekonomisinde sanayi üretimi, Kasım 2025 döneminde yıllık bazda %2,5 artış kaydederek toparlanma sinyallerini güçlendirdi. Özellikle yüksek teknolojili ürünlerde görülen çift haneli büyüme, sanayide yaşanan yapısal dönüşümün somut bir göstergesi olarak öne çıkıyor.

Sanayi Üretiminde Dengeli Bir Toparlanma

Kasım ayı verileri, sanayi üretiminde geniş tabanlı ve sürdürülebilir bir büyüme eğilimine işaret ediyor. Talep koşullarındaki normalleşme ve üretim kapasitesinin daha verimli kullanılması, sanayi tarafındaki performansı destekleyen ana unsurlar arasında yer aldı.

Özellikle ara malı ve yatırım malı üretimindeki toparlanma, sanayinin sadece kısa vadeli bir ivme değil, orta vadeli bir güçlenme sürecine girdiğini gösteriyor.

Yüksek Teknolojili Ürünlerde Çift Haneli Artış

Verilerin en dikkat çekici kalemi, yüksek teknolojili ürün üretimindeki çift haneli büyüme oldu. Bu tablo:

• Katma değeri yüksek üretim yapısına geçiş,
• İhracatın teknoloji yoğunluğunun artması,
• Dışa bağımlılığın azalması açılarından kritik bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Yüksek teknoloji üretimindeki artış, Türkiye’nin küresel değer zincirlerinde daha yukarı taşınması açısından stratejik önem taşıyor.

Cari Açık Üzerindeki Etkisi

Sanayideki bu dönüşüm, cari açığın kalıcı olarak iyileşmesine katkı sağlayan bir yapı oluşturuyor. Yüksek teknolojili üretim ve ihracatın artması, hem ithalat bağımlılığını azaltıyor hem de döviz kazandırıcı faaliyetleri destekliyor.

Bu durum, sadece kısa vadeli bir veri iyileşmesi değil, makroekonomik dengeler açısından uzun vadeli bir kazanım anlamına geliyor.

Önümüzdeki Döneme Dair Beklentiler

Sanayi üretiminde yakalanan bu ivmenin korunması halinde, ekonomik büyümenin daha dengeli ve sürdürülebilir bir zemine oturması bekleniyor. Yüksek teknoloji yatırımlarının devam etmesi, sanayi üretimini destekleyen ana katalizörlerden biri olmaya devam edecek.

Türkiye, enerji arz güvenliği açısından kritik öneme sahip petrol ve doğal gaz üretiminde 2025 yılında güçlü bir performans sergiledi. Açıklanan verilere göre petrol üretimi %26, doğal gaz üretimi ise %39 artış kaydetti. Bu tablo, hem cari denge hem de enerji ithalatı açısından pozitif bir sinyal olarak öne çıkıyor.

Petrol Üretimi 47,9 Milyon Varile Yükseldi

2025 yılı itibarıyla Türkiye’nin toplam petrol üretimi 47,9 milyon varile ulaştı. Günlük bazda üretim ise 135,7 bin varil seviyesine çıktı. Bu artışta, özellikle yeni saha geliştirmeleri ve mevcut sahalardaki verimlilik artışları belirleyici oldu.

Yerli üretimdeki yükseliş, petrol ithalatına olan bağımlılığın azaltılması açısından stratejik bir kazanım olarak değerlendiriliyor.

Doğal Gazda Daha Güçlü Bir İvme

Doğal gaz tarafında ise artış daha dikkat çekici. Toplam üretim %39 artarak 3,2 milyar metreküpe, günlük üretim ise 10,2 milyon metreküp seviyesine ulaştı. Bu gelişme, Karadeniz gazı başta olmak üzere yerli kaynakların devreye alınmasının somut sonuçlarını ortaya koyuyor.

Doğal gaz üretimindeki artış, özellikle enerji maliyetleri ve dış ticaret dengesi açısından orta vadede destekleyici bir unsur olarak görülüyor.

Ekonomik Etkiler: Cari Açık ve Enerji Faturası

Enerji üretimindeki bu yükseliş:

• Enerji ithalat faturasının azaltılması
• Cari açık üzerindeki baskının hafiflemesi
• Enerji arz güvenliğinin güçlenmesi gibi başlıklarda Türkiye ekonomisine pozitif katkı sağlama potansiyeli taşıyor. Küresel enerji fiyatlarındaki oynaklık düşünüldüğünde, yerli üretim kapasitesinin artması daha da kritik hale geliyor.

Önümüzdeki Dönem Ne Söylüyor?

Mevcut ivmenin korunması halinde, Türkiye’nin enerji denkleminde yerli kaynakların payının kademeli olarak artması bekleniyor. Bu durum hem makroekonomik göstergeler hem de enerji sektörüne yönelik yatırımlar açısından önemli bir zemin oluşturuyor.

Türkiye ekonomisinin lokomotif alanlarından biri olan tekstil ve hazır giyim sektörü, son dönemde ciddi bir daralma sürecinden geçiyor. Artan maliyetler, zayıflayan iç ve dış talep ile birlikte finansmana erişimde yaşanan sorunlar, sektörde istihdam kaybını yaklaşık 100 bin kişi seviyesine taşıdı.

Yüksek Maliyetler Şirketleri Zorluyor

Son 10 aylık dönemde özellikle:

• İşçilik maliyetlerindeki artış
• Enerji ve hammadde giderleri
• Kur oynaklığı ve enflasyon baskısı tekstil ve hazır giyim firmalarının kârlılığını ciddi şekilde aşındırdı. Bu tablo, özellikle KOBİ ölçeğindeki işletmeler için sürdürülebilirliği zorlaştırdı.

4.621 Şirket Faaliyetlerini Sonlandırdı

Ekonomik baskıların bir diğer sonucu ise şirket kapanışları oldu. Verilere göre 4.621 tekstil ve hazır giyim firması faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı. Bu durum yalnızca istihdamı değil, aynı zamanda tedarik zincirini ve ihracat kapasitesini de olumsuz etkiliyor.

Talep Zayıflığı ve Finansman Sorunu Kritik Rol Oynuyor

Avrupa başta olmak üzere ana ihracat pazarlarında talebin zayıflaması, siparişlerin azalmasına yol açarken; yüksek faiz ortamı ve krediye erişimde yaşanan sıkıntılar firmaların nakit akışını baskı altında tutuyor.

Önümüzdeki Dönemde Ne Bekleniyor?

Kısa vadede maliyet baskılarının devam etmesi beklenirken, sektör açısından:

• İhracat pazarlarında toparlanma
• Finansmana erişimin iyileştirilmesi
• İstihdamı koruyucu destek mekanizmaları kritik başlıklar olarak öne çıkıyor. Aksi halde istihdam kayıplarının ve firma kapanışlarının devam etmesi riski bulunuyor.

Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) devlet katkı payı %30’dan %20’ye düşürüldü. Daha önce taslak olarak gündeme gelen düzenleme, Resmî Gazete’de yayımlanarak resmen yürürlüğe girdi. Değişiklik, hem tasarruf sahiplerini hem de sermaye piyasalarını yakından ilgilendiriyor.

Mevcut BES Yapısı Nasıl İşliyordu?

Türkiye’de otomatik katılım ve BES kapsamında:

• Çalışanlar maaşlarının %3’ünü BES’e katkı olarak ödüyor,
• Bu tutar üzerinden %30 devlet katkısı sağlanıyordu,
• Sisteme dahil olan çalışanların yaklaşık %45’i BES’te kalmayı tercih ediyor.

Yeni düzenleme ile birlikte devlet katkı oranı %20’ye indirilmiş oldu.

BES Fonlarının Büyüklüğü ve Piyasa Etkisi

2025’in ilk 9 ayı (9A25) itibarıyla:

• Toplam BES fon büyüklüğü: yaklaşık 32 milyar ABD Doları
• Hisse senedi piyasasına yönlenen tutar: yaklaşık 8 milyar ABD Doları
• Devlet katkısı fonları: yaklaşık 4,3 milyar ABD Doları

Deprem sonrası yapılan düzenleme ile BES fonlarında asgari hisse senedi oranı %10’dan %30’a yükseltilmiş, fiili oran ise yaklaşık %35 seviyelerinde seyretmişti.

Bu çerçevede:

• BES + devlet katkısı fonlarının toplam hisse senedi pozisyonu yaklaşık 9,3 milyar ABD Doları
• Bu tutar, BIST serbest dolaşımdaki piyasa değerinin %8,1’ine karşılık geliyor.

Yeni Düzenleme Borsayı Nasıl Etkileyebilir?

Toplu BES çıkışları yaşanmadığı varsayımıyla, hisse senedi piyasasına yıllık girişler yaklaşık 700 milyon ABD Dolarından 465 milyon ABD Dolarına gerileyebilir.

Bu da kısa vadede piyasa üzerindeki etkinin sınırlı kalabileceğine işaret ediyor.

Asıl Hikaye: 2026’da Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES)

Asıl kritik başlık ise 2026 gündemindeki Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES).

Orta Vadeli Program kapsamında:

• 2026’nın ikinci yarısında TES düzenlemesi hayata geçirilirse,
• Toplam brüt ücretler üzerinden %3’lük kesintiyle yıllık yaklaşık 15,6 milyar ABD Doları tutarında yeni bir tasarruf havuzu oluşabilir.

Mevcut BES portföy dağılımları dikkate alındığında:

• Bunun yaklaşık %25’i (3,9 milyar ABD Doları) hisse senedi piyasasına yönelebilir,
• Devlet katkısı tarafının da ilave 1,0 milyar ABD Doları civarında hisse senedi talebi yaratma potansiyeli bulunuyor.

BES’te devlet katkısının %20’ye düşürülmesinin kısa vadeli piyasa etkisi sınırlı, ancak 2026’da TES’in devreye girmesi, hisse senedi piyasası açısından orta-uzun vadede güçlü bir pozitif katalizör olabilir.

Bu nedenle yatırımcıların yalnızca mevcut düzenlemeye değil, önümüzdeki yıl şekillenecek emeklilik reformlarına da odaklanması kritik önem taşıyor.