QNB Invest Odak - QNB Araştırma

Türkiye sermaye piyasalarında son aylarda en çok konuşulan konulardan biri, açığa satış yasağı. Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) Mart 2025’te devreye aldığı yasak, 29 Ağustos 2025 itibarıyla sona eriyor. Peki açığa satış yasağının kalkması ne anlama geliyor, yatırımcıları nasıl bir dönem bekliyor?

Açığa Satış Nedir?

Açığa satış, yatırımcının elinde bulunmayan bir hisseyi ödünç alıp satması ve fiyatın düşeceği beklentisiyle daha sonra geri alarak yerine koyması işlemidir. Kısaca, hisse senedi düşerken kazanç elde etme stratejisidir.

29 Ağustos’ta Ne Olacak?

• Yasağın sona ermesiyle birlikte yatırımcılar yeniden açığa satış işlemi yapabilecek.
• Bu adım, piyasanın normalleştiği ve düzenleyicilerin piyasaya daha fazla güven duyduğu mesajını veriyor.
• Yasağın kaldırılmasıyla birlikte:
  • İşlem hacminin artması,
  • Piyasa derinliğinin yükselmesi bekleniyor.

Piyasa Beklentileri

• Kısa vadede: İşlem hacimlerinde artış görülebilir, bazı hisselerde dalgalanma yaşanması olası.
• Orta-uzun vadede: Açığa satışın yeniden serbest olması, piyasayı global standartlara yaklaştırabilir ve özellikle kurumsal yatırımcıların Borsa İstanbul’a ilgisini güçlendirebilir.

SASA Polyester, Adana Yumurtalık’ta tam 25 milyar dolar değerinde bir yatırım planlıyor. Bu yatırım sadece bir tesis değil; petrokimya, rafineri ve entegre limanı kapsayan tam entegre bir endüstri üssü olacak.

Özel Endüstri Bölgesi Statüsü

16 Ağustos 2025’te Resmi Gazete’de yayımlanan karar ile, 5,5 milyon metrekarelik alan “SASA Polyester Sanayi AŞ Yumurtalık Özel Endüstri Bölgesi” ilan edildi. Bu karar, projenin önünü açan en kritik gelişmelerden biri oldu.

Projenin Kalbi: İlk Faz

SASA’nın yatırım planı etaplar halinde ilerleyecek. İlk fazda:

• 1,2 milyon ton/yıl kapasiteli polipropilen tesisi
• 13 milyon ton/yıl kapasiteli rafineri
• Entegre liman altyapısı

hayata geçirilecek. İnşaatın 2026 yılında başlaması bekleniyor.

Stratejik Hedef: Dışa Bağımlılığı Azaltmak

Türkiye her yıl 6-7 milyar dolar tutarında aromatik kimyasal ve polipropilen ithal ediyor. SASA’nın Yumurtalık yatırımıyla bu ithalat kalemleri büyük ölçüde azalacak. Ayrıca, polyester üretiminin ham maddesi olan paraksilen artık ithal edilmeyecek.

Ekonomi ve İstihdam Etkisi

Bu yatırımın sosyoekonomik katkısı ise:

• İnşaat aşamasında 8.000–10.000 kişi istihdam edilecek.
• Faaliyete geçtikten sonra 2.500–3.000 kişilik kalıcı istihdam sağlanacak.

Yatırım Yol Haritası

SASA yatırımı etaplar halinde büyüyecek:

• İlk etap: 5,5 milyar dolarlık yatırım
• İkinci faz: 10 milyar dolarlık genişleme
• Nihai hedef: Toplamda 25 milyar dolara ulaşmak

Türkiye’nin turizm sektörü, 2025 yılının Temmuz ayında geçen yıla kıyasla gerileme kaydetti. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre, Türkiye’ye gelen yabancı ziyaretçi sayısı %4,97 azalarak 6 milyon 969 bin 546 oldu. Bu düşüş, yılın ilk yedi ayı itibarıyla da etkisini gösterdi; Ocak-Temmuz döneminde yabancı ziyaretçi sayısında %2,1 oranında azalış kaydedildi.

Almanya, Rusya ve İngiltere İlk Üçte

Temmuz ayında Türkiye’ye en çok ziyaretçi gönderen ülkeler sırasıyla Almanya, Rusya ve İngiltere oldu. Almanya’dan yaklaşık 981 bin, Rusya’dan 953 bin, İngiltere’den ise 597 bin turist Türkiye’ye geldi. Bu ülkeler toplam ziyaretçi sayısında ilk sıralarda yer alsa da, özellikle Avrupa pazarında dikkat çekici düşüşler gözlemlendi.

Avrupa Pazarında Daralma

Avrupa’dan gelen ziyaretçi sayısı geçen yılın aynı ayına göre %4,94 oranında azaldı. Avrupa pazarındaki bu gerileme, turizmin önemli gelir kaynaklarından biri olan bölge ülkelerindeki ekonomik ve jeopolitik dinamiklere bağlanıyor. Özellikle Almanya ve İngiltere gibi güçlü pazarlardan gelen turist sayısı artışını korurken, diğer Avrupa ülkelerinde gerileme dikkat çekiyor.

Diğer Pazarlarda Keskin Düşüşler

Temmuz ayında sadece Avrupa değil, diğer kaynak pazarlar da daralma yaşadı. Özellikle:

• ABD’den gelen turist sayısı %21,9 düştü.
• İran’dan gelen ziyaretçi sayısı %18,9 azaldı.
• Yunanistan’dan gelişlerde %14,4’lük bir kayıp yaşandı.

Turizmde Genel Görünüm

2025 yılının ilk yarısı itibarıyla Türkiye turizminde tablo karışık görünüyor. Güçlü pazarlar olan Almanya, Rusya ve İngiltere’den gelen ziyaretçiler, toplam sayı üzerinde dengeleyici rol oynasa da; Avrupa’daki genel daralma ve uzak pazarlardaki sert düşüşler sektör için uyarı niteliği taşıyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan verilere göre, Haziran 2025 itibarıyla Türkiye’nin yurt dışı varlıkları bir önceki çeyreğe göre %0,5 azalarak 362,9 milyar dolar seviyesine geriledi. Buna karşın yükümlülükler %1 artarak 692,3 milyar dolar oldu.

Net Yatırım Pozisyonu Açığı Arttı

Haziran verileri, Türkiye’nin Net Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP) açığının %2,8 artarak -329,4 milyar dolar seviyesine çıktığını gösterdi.

Varlıklarda Detaylar

• Doğrudan yatırımlar: 69,8 milyar dolar (%3,4 artış)
• Diğer yatırımlar: 138,8 milyar dolar (%1,7 artış)
• İhracat alacakları: 56,0 milyar dolar (%5,9 artış)
• Bankaların yabancı para varlıkları: 46,9 milyar dolar (%4 artış)

Yükümlülüklerde Görünüm

• DİBS (Hazine) yükümlülükleri: 12,1 milyar dolar (%23,4 düşüş)
• Doğrudan yatırımlar (yükümlülük): 204,4 milyar dolar (%0,9 düşüş)
• Portföy yatırımları: 116,7 milyar dolar (%2,9 azalış)
• Diğer yatırımlar: 371,2 milyar dolar (%3,4 artış)

Global Ports Holding (GLYHO), Temmuz 2025’e ait yolcu ve gemi istatistiklerini açıkladı. Şirketin operasyonel verileri, kruvaziyer turizmindeki canlılığı bir kez daha ortaya koydu.

Gemi Sayısında Güçlü Artış

Temmuz 2025’te GLYHO’nun işlettiği limanlara gelen gemi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre %18 artış gösterdi. Bu artış, özellikle yaz sezonunda Akdeniz ve Avrupa limanlarında artan kruvaziyer trafiğinin etkisini yansıtıyor.

Yolcu Hareketleri %6 Yükseldi

Aynı dönemde yolcu hareketleri %6 arttı. Yolcu sayısındaki bu yükseliş, kruvaziyer turizmine olan talebin devam ettiğini gösterirken, gemi sayısındaki hızlı artışa kıyasla daha sınırlı bir hızda gerçekleşti.

Konsolide Doluluk Oranı %110

GLYHO’nun Temmuz 2025 verilerinde en dikkat çeken unsur ise %110’luk konsolide doluluk oranı oldu. Bu rakam, limanlarda kapasitenin üzerinde bir kullanım olduğuna işaret ediyor ve yaz döneminde kruvaziyer turizminin ne kadar güçlü geçtiğini ortaya koyuyor.

GLYHO İçin Ne Anlama Geliyor?

• Artan gemi ve yolcu sayıları, şirketin liman işletmeciliğinden elde ettiği gelirleri destekleyebilir.
• %110’luk doluluk oranı, yaz aylarının ardından da operasyonel görünümün güçlü kalabileceğine işaret ediyor.
• Türkiye ve Avrupa’daki kruvaziyer turizmindeki toparlanma, GLYHO’nun orta vadeli büyümesine katkı sağlayabilir.

Sonuç

Global Ports Holding’in Temmuz 2025 verileri, kruvaziyer turizminin hızla güçlendiğini gösteriyor. Gemi trafiğindeki çift haneli artış ve kapasite üstü doluluk oranları, GLYHO’nun operasyonel performansına olumlu yansıyabilir.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 14 Ağustos 2025’te yayımladığı 3. Enflasyon Raporu ile tahmin sisteminde önemli bir değişikliğe gitti. Başkan Fatih Karahan, artık “ara hedef” uygulamasına geçildiğini ve bu hedeflerin para politikasında çıpa işlevi göreceğini açıkladı.

2025-2027 Enflasyon Tahminleri ve Ara Hedefler

• 2025 tahmin bandı: %25–29
• 2026 yıl sonu ara hedefi: %16 (önceki %12’den yükseltildi)
• 2026 tahmin bandı: %13–19
• 2027 yıl sonu ara hedefi: %9 (önceki %8’den yükseltildi)

Karahan, bu ara hedeflerin olağanüstü gelişmeler olmadıkça değişmeyeceğini ve “tahminlerden” farklı olarak kesin taahhüt niteliğinde olduğunu vurguladı.

Kontrol Ufku ve Para Politikası Stratejisi

Karahan, kontrol ufku kavramının önemine değinerek, para politikası etkilerinin en yoğun görüleceği dönemin 12–24 ay arası olduğunu belirtti. Bu süre zarfında enflasyonun ara hedeflere yakınsaması amaçlanıyor.

Makroekonomik Değerlendirmeler

• Enflasyon: Dezenflasyon süreci devam ediyor ancak hizmet enflasyonu beklentilerin üzerinde dirençli.
• Talep: Yurt içi talepte ikinci çeyrekte ivme kaybı var, altın hariç düşüş daha belirgin.
• Cari Açık: GSYH’ye oranı %1,3 seviyesinde, ılımlı seyir sürüyor.
• Kredi Politikası: Kredi büyüme limitleri kısa vadede gevşetilmeyecek, TL kredi büyümesinde KOBİ’lerin payı arttı.
• TL Değerlenmesi: Başkan Yardımcısı Cevdet Akçay, TL’nin düşük seviyede değerlenmesinin sorun olmayacağını belirtti.
• Rezerv Politikası: Hatice Karahan, rezerv biriktirme sürecinin süreceğini açıkladı.

Öne Çıkan Mesajlar

• Tüm para politikası araçları kararlılıkla kullanılacak.
• TL mevduata talep güçlü; pay %60 ile tarihsel ortalamalara yakın.
• Ağustos öncü verileri enflasyonda kademeli yavaşlamaya işaret ediyor.
• Gıda enflasyonu riskleri, kuraklık kaynaklı olarak devam ediyor.

Sonuç:
TCMB’nin ara hedef uygulaması, piyasa beklentilerinde netlik sağlarken, para politikasına güveni artırmayı amaçlıyor. 2026 ve 2027 hedeflerinin yükseltilmesi orta vadede daha temkinli bir stratejiye işaret ediyor.