Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın ödemeler dengesi verilerine ilişkin çalışması, Net Hata ve Noksan kaleminin 2021 ve 2022 yıllarındaki pozitif seyrin ardından 2023’ten itibaren negatif gerçekleşmesinin arka planını ele aldı. Haziran 2026 verileriyle birlikte yapılan finans hesabı revizyonları, söz konusu hareketin bir bölümünün veri derleme ve sınıflandırma farklılıklarından kaynaklandığını ortaya koydu.
Net Hata ve Noksan Nedir?
Ödemeler dengesi, bir ekonomide yerleşik kişilerin yurt dışı yerleşiklerle gerçekleştirdiği ekonomik işlemlerin sistematik biçimde kaydedildiği istatistiksel bir rapor olarak hazırlanıyor. Cari işlemler, sermaye ve finans hesaplarının çift kayıt esasına göre birbirini dengelemesi gerekiyor. Ancak farklı veri kaynaklarının kullanılması, işlemlerin farklı dönemlerde kaydedilmesi, kapsam farklılıkları ve ölçüm sorunları nedeniyle hesaplar arasında fark oluşabiliyor.
Bu fark, ödemeler dengesi istatistiklerinde Net Hata ve Noksan kaleminde gösteriliyor. TCMB’ye göre söz konusu kalem; ölçüm hataları ile verilerin eksik veya fazla derlenmesinden kaynaklanabiliyor. Zamanlama farklılıkları, beyan hataları ve bazı işlemlerin farklı veri kaynaklarında farklı dönemlerde izlenmesi de bu farkın oluşmasına neden olabiliyor.
2021 ve 2022'de Pozitif Seyir
Net Hata ve Noksan kalemi 2021 ve 2022 yıllarında pozitif değerlerle ödemeler dengesinin finansman tarafında yer aldı. 2022 yılında kalem 27 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşirken, finans hesabında da net sermaye girişi kaydedildi.
2021-2022 dönemindeki pozitif görünümün ardından 2023 itibarıyla Net Hata ve Noksan kaleminde negatif değerler öne çıktı. 2023 yılında yaklaşık 11 milyar ABD Doları, 2024 yılında ise 13 milyar ABD Doları düzeyinde net çıkış kaydedildi. 2025 yılında da negatif seyir devam ederek kalem yaklaşık 13 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşti.
2023 Sonrası Negatif Seyir
Net Hata ve Noksan kalemindeki negatif hareket, cari işlemler açığının finansman yapısındaki değişimle birlikte izlendi. TCMB’nin verilerinde 2023 yılında cari işlemler hesabı 42 milyar ABD Doları açık verirken finans hesabında 51 milyar ABD Doları net giriş ve Net Hata ve Noksan kaleminde 9 milyar ABD Doları düzeyinde negatif değer kaydedildi.
2024 yılında cari işlemler açığı yaklaşık 13 milyar ABD Doları’na gerilerken finans hesabındaki net giriş 22 milyar ABD Doları oldu. Aynı dönemde Net Hata ve Noksan kalemi yaklaşık 9 milyar ABD Doları negatif gerçekleşti. 2025 yılında ise cari işlemler açığı yaklaşık 30 milyar ABD Doları’na, finans hesabındaki net giriş 43 milyar ABD Doları’na ve Net Hata ve Noksan kalemindeki negatif değer yaklaşık 13 milyar ABD Doları’na ulaştı.
Haziran 2026 Verileriyle Yeni Dönem
TCMB, söz konusu üç düzenlemenin 13 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan Haziran 2026 Ödemeler Dengesi İstatistikleri’ne yansıtılacağını daha önce açıklamıştı. Revizyonlarla birlikte Finans Hesabı kalemlerinde yapılan değişikliklerin Net Hata ve Noksan hesabına da aynı tutarlarda yansıtılması öngörüldü.
Bu yaklaşım, ödemeler dengesi içindeki bazı işlemlerin daha önce Net Hata ve Noksan kaleminde kalan bölümünün ilgili finans hesabı başlıkları altında sınıflandırılmasını sağlıyor. Böylece kalemin büyüklüğünün bir bölümünün veri derleme ve sınıflandırma yöntemlerindeki farklılıklarla bağlantısı daha açık biçimde ortaya çıkıyor.
Net Hata ve Noksan İçin Yeni Veri Seti
Haziran 2026 verileriyle uygulamaya alınan revizyonlar, 2023 sonrasında negatif seyreden Net Hata ve Noksan kaleminin değerlendirilmesinde yeni bir veri çerçevesi oluşturdu. Finans hesabındaki işlemlerin daha ayrıntılı kaynaklarla izlenmesiyle birlikte, daha önce Net Hata ve Noksan altında görülen bazı tutarların ilgili finans hesabı kalemlerine aktarılması sağlandı.Böylece ödemeler dengesi istatistiklerinde cari işlemler, finans hesabı ve Net Hata ve Noksan arasındaki ilişkinin geçmiş dönem revizyonlarıyla birlikte daha ayrıntılı biçimde izlenmesi mümkün hale geldi.
Ödemeler Dengesi İstatistiklerinde Veri Kalitesi
Net Hata ve Noksan kaleminin temel özelliği, kaynağının ödemeler dengesi tablosu üzerinden doğrudan belirlenememesi. TCMB’nin daha önce yayımladığı değerlendirmelerde, farklı veri kaynaklarının kullanılması nedeniyle kapsam, değerleme ve kayıt zamanı farklılıklarının bu kalemde birikime yol açabileceği belirtiliyor.
2026 yılında gerçekleştirilen revizyonlar kapsamında ise idari kayıtlar, işlem bazlı SWIFT verileri ve sözleşme bazlı finansal türev verilerinin kullanılmasıyla finans hesabındaki işlemlerin daha ayrıntılı biçimde izlenmesi amaçlandı. Bu değişiklikler, ödemeler dengesi istatistiklerinin veri kaynaklarının genişletilmesi ve işlemlerin ilgili hesaplarda daha ayrıntılı sınıflandırılması sürecinin bir parçası olarak uygulanıyor.